<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1982-0305</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Teias]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Revista Teias]]></abbrev-journal-title>
<issn>1982-0305</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Programa de Pós-Graduação em Educação - ProPEd/UERJ]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1982-03052017000200121</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.12957/teias.2017.26695</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[RECURSOS EDUCACIONAIS ABERTOS PARA O ENSINO DE LÍNGUA MATERNA NO ENSINO MÉDIO]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mallmann]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elena Maria]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jacques]]></surname>
<given-names><![CDATA[Juliana Sales]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mazzardo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mara Denize]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de Santa Maria (UFSM) Departamento Administração Escolar (ADE) ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ RS]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Centro de Educação da UFSM  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Santa Maria RS]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af3">
<institution><![CDATA[,Universidade Aberta (UAb)  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Portugal</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<volume>18</volume>
<numero>49</numero>
<fpage>121</fpage>
<lpage>143</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1982-03052017000200121&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1982-03052017000200121&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1982-03052017000200121&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO A linguagem, lugar de interação comunicativa, constitui-nos nos diferentes domínios sociais. O propósito é impulsionar produções didáticas abertas, no âmbito técnico e legal, democratizadoras de práticas de ensino da língua materna no Ensino Médio para além da memorização de regras e nomenclaturas gramaticais. Em ciclos espiralados de pesquisa-ação, desenvolvemos Small Open Online Course (SOOC) tematizado por (co)autoria de Recursos Educacionais Abertos (REA). Os resultados apontam planejamentos didáticos para o desenvolvimento de interlocutores competentes linguística e discursivamente, em movimentos interativos de produção e negociação de sentidos. Conclui-se que a (co)autoria de REA potencializa práticas pedagógicas no Ensino Médio que integram forma e função no uso da linguagem.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT The language, place of communicative interaction, constitutes us in the different social domains. The purpose is to promote open didactic productions, in the technical and legal scope, democratizing practices of teaching the mother tongue in High School in addition to memorizing rules and grammatical nomenclatures. In spiral cycles of action research, we developed Small Open Online Course (SOOC) thematized by (co) authorship of Open Educational Resources (OER). The results point to didactic planning for linguistic and discursive development of competent interlocutors in interactive production and negotiation of meanings. It is concluded that the (co) authorship of OER enhances pedagogical practices in High School that integrate form and function in the use of language.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Linguagem e interação]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Recursos Educacionais Abertos]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ensino Médio]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Language and interaction]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Open Educational Resources]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[High school]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALMEIDA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Milton José]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ensinar português]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[GERALDI]]></surname>
<given-names><![CDATA[João Wanderley]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O texto na sala de aula]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ática]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AMIEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Tel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Recursos Educacionais Abertos: uma análise a partir do livro didático de história]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista História Hoje]]></source>
<year>2014</year>
<volume>3</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>189-205</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANDRADE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Drummond]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Poesia e prosa]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Nova Aguilar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANDRADE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Drummond]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Biografia de um poema]]></source>
<year>1967</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora do Autor]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANTUNES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Irandé]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Aula de português: encontro e interação]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Parábola Editorial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANTUNES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Irandé]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ensino de Língua Portuguesa: repercussões educacionais, políticas e socioeconômicas]]></article-title>
<source><![CDATA[Conjectura]]></source>
<year>2009</year>
<volume>14</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>231-40</page-range><publisher-loc><![CDATA[Caxias do Sul ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BATES]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. W. (Tony)]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Teaching in a Digital Age]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BUTCHER]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Basic Guide to Open Educational Resources]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[British Columbia/Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[COL e UNESCO]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BAKHTIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mikail]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bezerra]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estética da criação verbal]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora WMF Martins Fontes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL. Ministério da Educação. Secretaria de Educação Fundamental</collab>
<source><![CDATA[Parâmetros Curriculares Nacionais: Língua Portuguesa (1º ao 4º ciclo do Ensino Fundamental)]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MEC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL. Ministério da Educação. Secretaria de Educação Fundamental. STMT</collab>
<source><![CDATA[Parâmetros Curriculares Nacionais para o Ensino Médio]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MEC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL. Ministério da Educação. Secretaria de Educação Fundamental. MEC/SEMT.</collab>
<source><![CDATA[PCN Ensino Médio Orientações Educacionais Complementares aos Parâmetros Curriculares Nacionais]]></source>
<year>2000</year>
<month>b</month>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MEC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>BRASIL. Ministério da Educação. Secretaria de Educação Fundamental. MEC/SEB.</collab>
<source><![CDATA[Linguagens, códigos e suas tecnologias / Orientações curriculares para o ensino médio]]></source>
<year>2006</year>
<page-range>239</page-range><publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>BRASIL. Ministério da Educação. Secretaria de Educação Fundamental. MEC/CNE/CEB</collab>
<source><![CDATA[Resolução n. 2, de 30 de janeiro de 2012 - Define Diretrizes Curriculares Nacionais para o Ensino Médio]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BORTONI-RICARDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Stella Maris]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação em língua materna: a sociolingüística na sala de aula]]></source>
<year>2004</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Parábola Editorial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHAUHAN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Amit]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Massive Open Online Courses (MOOCS): Emerging Trends un Assessment and Accreditation]]></article-title>
<source><![CDATA[Digital Education]]></source>
<year>2014</year>
<numero>25</numero>
<issue>25</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FARACO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Alberto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Português: língua e cultura]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Curitiba ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Base]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FIORIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Luiz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elementos de análise do discurso]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Contexto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRANCHI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Criatividade e Gramática]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Secretaria de Estado da Educação de São Paulo. Coordenadoria de Estudos e Normas Pedagógicas &#8211; CENP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREITAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Olga]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Equipamentos e materiais didáticos]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade de Brasília]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KEMMIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MCTAGGART]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cómo planificar la investigación-acción]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Laertes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KOCH]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ingedore Villaça]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O texto e a construção dos sentidos]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Contexto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MALLMANN]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NOBRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Dos Objetos de Aprendizagem aos Recursos Educacionais (Abertos)]]></article-title>
<source><![CDATA[Atas Challenges: Meio Século de TIC na Educação]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[Braga ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Half a Century of ICT in Education]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MARCUSCHI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luiz A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Produção textual, análise de gêneros e compreensão]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Parábola Editorial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ronaldo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Reforma do Ensino Médio]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RICHTER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marcos Gustavo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ensino do português e interatividade]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Santa Maria ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da UFSM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ROSS]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Instead of a MOOC, How About a SOOC]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Educação aberta: histórico, práticas e o contexto dos recursos educacionais abertos]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[SANTANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bianca]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ROSSINI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carolina]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PRETTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nelson De Lucca]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Recursos Educacionais Abertos: práticas colaborativas políticas públicas]]></source>
<year>2012</year>
<page-range>246</page-range><publisher-loc><![CDATA[Salvador ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edufba]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SEBRIAM]]></surname>
<given-names><![CDATA[Débora]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GONSALES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Priscila]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Inovação Aberta em Educação - Conceitos e modelos de negócios]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-name><![CDATA[CIEB Estudos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TEZZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Cristóvão]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Material Didático: um depoimento]]></article-title>
<source><![CDATA[Educar em Revista]]></source>
<year>2002</year>
<numero>20</numero>
<issue>20</issue>
<page-range>35-42</page-range><publisher-loc><![CDATA[Curitiba, PR ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora UFPR]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>UNESCO</collab>
<source><![CDATA[Declaração REA de Paris]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>UNESCO</collab>
<source><![CDATA[Diretrizes para os Recursos Educacionais Abertos no Ensino Superior]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WILEY]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The access compromise and the 5th R]]></source>
<year>2014</year>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
