<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1982-7806</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos de História da Educação]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cad. Hist. Educ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1982-7806</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[EDUFU - Editora da Universidade Federal de Uberlândia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1982-78062019000100021</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.14393/che-v18n1-2019-3</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Methodo Penido: estado e município na luta pela alfabetização na sociedade de Minas Gerais, no final do século XIX.]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Methodo Penido: estado y municipio en la lucha por la alfabetización en la sociedad de Minas Gerais, a finales del siglo XIX.]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Methodo Penido: state and municipality in the struggle for literacy training in the society of Minas Gerais at the end of the nineteenth century.]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gonçalves Neto]]></surname>
<given-names><![CDATA[Wenceslau]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carvalho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Henrique de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de Uberlândia Universidade de Uberaba Programas de Pós-Graduação em Educação]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de Uberlândia Faculdade de Educação Programa de Pós-Graduação em Educação]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<volume>18</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>21</fpage>
<lpage>42</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1982-78062019000100021&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1982-78062019000100021&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1982-78062019000100021&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo A partir da década de 1890, em Minas Gerais, observa-se preocupação governamental com a instrução pública, tentando superar o analfabetismo e criar estrutura para o progresso da educação, com edição da lei de instrução pública (1892) e do regulamento escolar (1893). Estimulou-se também outras práticas, como a publicação do Methodo Penido, de Agostinho Penido, que foi publicado em 1890 e largamente distribuído entre as escolas mineiras. No entanto, não se tem notícia de qualquer exemplar remanescente desse método e nem de estudos sobre seu autor. Foram utilizadas fontes do Arquivo Público Mineiro e do Arquivo Municipal de Ouro Preto. Buscou-se recuperar a trajetória de Agostinho Penido, do processo de avaliação, premiação e adoção do método por parte do governo e da difusão posterior do mesmo. Percebe-se a importância da alfabetização na sociedade mineira do início da República e a participação de intelectuais da educação na busca de alternativas para seu enfrentamento.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen A partir de la década de 1890, en el estado de Minas Gerais, se observa preocupación gubernamental con la instrucción pública, intentando superar el analfabetismo y crear estructura para el progreso de la educación, con edición de la ley de instrucción pública (1892) y del reglamento escolar (1893). Se estimuló también otras prácticas, como la publicación del Methodo Penido, de Agustín Penido, que fue publicado en 1890 y ampliamente distribuido entre las escuelas de Minas Gerais. Sin embargo, no se tiene noticia de cualquier ejemplar remanente de ese método y ni de estudios sobre su autor. Se utilizaron fuentes del Arquivo Público Mineiro y del Arquivo Municipal de Ouro Preto. Se buscó recuperar la trayectoria de Agustín Penido, del proceso de evaluación, premiación y adopción del método por parte del gobierno y de la difusión posterior del mismo. Se percibe la importancia de la alfabetización en la sociedad de Minas Gerais del inicio de la República y la participación de intelectuales de la educación en la búsqueda de alternativas para su enfrentamiento.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract Beginning in the 1890s in Minas Gerais, Brazil, a governmental concern arose regarding general public education, with an attempt to overcome illiteracy and create structures for progress in education through drafting a law of public education (1892) and regulation of schools (1893). Other practices were also encouraged, such as publication of the Methodo Penido (Penido Method) by Agostinho Penido, which was published in 1890 and widely distributed among schools in Minas Gerais. However, no remaining copy of this method is known, nor studies on its author. This study used sources of the Public Archives of Minas Gerais and the Municipal Archives of Ouro Preto. We aimed to recover the trajectory of Agostinho Penido, the process of evaluation, granting awards, and adoption of the method on the part of the government, and the subsequent spread of the method. The importance of literacy training in the society of Minas Gerais at the beginning of the Republic and the participation of intellectuals in education in seeking alternatives to deal with this issue are in evidence.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Alfabetização]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Método Penido]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Minas Gerais]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Alfabetización]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Método Penido]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Minas Gerais]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Literacy training]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Penido method]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Minas Gerais]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>ACTOS do Governo do Estado</collab>
<source><![CDATA[Jornal Minas Geraes]]></source>
<year>1893</year>
<volume>II</volume>
<numero>258</numero>
<issue>258</issue>
<page-range>5</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BITTENCOURT]]></surname>
<given-names><![CDATA[Circe Maria Fernandes]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Autores e editores de compêndios e livros de leitura (1810-1910)]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação e Pesquisa]]></source>
<year>2004</year>
<volume>30</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>475-91</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Decreto n. 8248]]></source>
<year>1881</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Decreto nº 609]]></source>
<year>1890</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>CÂMARA Municipal de Ouro Preto</collab>
<source><![CDATA[Livro de Registro de Atas (resoluções) da Intendência Municipal]]></source>
<year>1890</year>
<month>-1</month>
<day>89</day>
<numero>894</numero>
<issue>894</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Ouro Preto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Municipal de Ouro Preto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>CÂMARA Municipal de Ouro Preto</collab>
<source><![CDATA[Caixa Instrução.]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Ouro Preto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Municipal de Ouro Preto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>CÂMARA Municipal de Ouro Preto</collab>
<source><![CDATA[Caixa]]></source>
<year>1892</year>
<publisher-loc><![CDATA[Ouro Preto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Municipal de Ouro Preto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luciana Beatriz de Oliveira Bar de]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Henrique de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O lugar da educação na modernidade luso-brasileira no fim do século XIX e início do XX.]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Alínea]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>COLÉGIO do Caraça</collab>
<source><![CDATA[Livro de Matrícula 1860]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>COLÉGIO do Caraça</collab>
<source><![CDATA[Lista de Ex-alunos.]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRADE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Isabel Cristina Alves da Silva]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MACIEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisca Izabel Pereira]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A história da alfabetização: contribuições para o estudo das fontes]]></source>
<year>2006</year>
<conf-name><![CDATA[ 29ª Reunião Anual da ANPED]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Caxambu-MG ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[HISTÓRIA das Minas de Ouro e Diamante: a Lista dos 120 Ex-Alunos do Caraça na Política]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LISBÔA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Venâncio José de Oliveira]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Relatório que á Assemblea Legislativa Provincial de Minas Geraes apresentou na sessão ordinária de 1873 o Presidente da Provincia]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MANTOVANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[André Luiz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Faça-se a luz: modernidade e demandas sociais na eletrificação da iluminação pública de Ouro Preto, 1880-1920]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Mariana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFOP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MARTINS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Henrique]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Lista geral dos bachareis e doutores que têm obtido o respectivo gráo na Faculdade de Direito do Recife, desde sua fundação em Olinda no ano de 1828, até o ano de 1931]]></source>
<year>1931</year>
<publisher-loc><![CDATA[Recife ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Diario da Manhã]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Lei n. 41 &#8211; Dá nova organização á instrucção publica do estado de Minas]]></article-title>
<source><![CDATA[Colecção das leis e decretos do estado de Minas Geraes em 1892.]]></source>
<year>1893</year>
<publisher-loc><![CDATA[Ouro Preto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Official de Minas Geraes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Decreto n. 655 &#8211; Promulga o regulamento das escolas e instrucção primaria]]></article-title>
<source><![CDATA[Colecção das leis e decretos do estado de Minas Geraes em 1893.]]></source>
<year>1894</year>
<publisher-loc><![CDATA[Ouro Preto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Official de Minas Geraes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. SG1052]]></source>
<year>1890</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 670]]></source>
<year>1895</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 646]]></source>
<year>1895</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 881]]></source>
<year>1892</year>
<month>-1</month>
<day>89</day>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 723]]></source>
<year>1892</year>
<month>-1</month>
<day>89</day>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 175]]></source>
<year>1892</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 176]]></source>
<year>1892</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, Serie SI 4-1, n. 229]]></source>
<year>1893</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 654]]></source>
<year>1893</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINAS GERAIS</collab>
<source><![CDATA[Fundo Instrução Pública, n. 677]]></source>
<year>1895</year>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Público Mineiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MORTATTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria do Rosário Longo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[História dos métodos de alfabetização no Brasil (conferência de abertura do Seminário Alfabetização e Letramento em Debate).]]></article-title>
<source><![CDATA[Seminário Alfabetização e Letramento em Debate.]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MEC/SEB]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MORTATTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria do Rosário Longo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A &#8220;querela dos métodos&#8221; de alfabetização no Brasil: contribuições para metodizar o debate]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista ACOALFAplp: Acolhendo a Alfabetização nos Países de Língua portuguesa]]></source>
<year>2008</year>
<volume>3</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>91-114</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOURÃO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo Krüger Corrêa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O ensino em Minas Gerais no tempo da República.]]></source>
<year>1962</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro Regional de Pesquisas Educacionais de Minas Gerais]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NAVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pedro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Balão Cativo: memórias/2.]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[J. Olympio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>PARTE Official</collab>
<source><![CDATA[Diario de Pernambuco]]></source>
<year>1874</year>
<volume>L</volume>
<numero>18</numero>
<issue>18</issue>
<page-range>1</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PENIDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jeronimo Maximo Nogueira.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Base de dados de todos os parentes, colaterais e não parentes]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SCHUELER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alessandra Frota M. de]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[TEIXEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Giselle Baptista]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Civilizar a infância: moral em lições no livro escolar de Guilhermina de Azambuja Neves (Corte imperial, 1883)]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Educação Pública]]></source>
<year>2008</year>
<volume>17</volume>
<numero>35</numero>
<issue>35</issue>
<page-range>563-77</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rosa Fátima de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Templos de civilização: a implantação da escola primária graduada no Estado de São Paulo (1890&#8211;1910).]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNESP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>SUPLLENTES do Juiz Municipal</collab>
<source><![CDATA[A Provincia de Minas]]></source>
<year>1888</year>
<volume>VIII</volume>
<numero>513</numero>
<issue>513</issue>
<page-range>2</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
