<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1982-7806</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos de História da Educação]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cad. Hist. Educ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1982-7806</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[EDUFU - Editora da Universidade Federal de Uberlândia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1982-78062025000100436</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.14393/che-v24-e2025-51</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[O Ginásio Espírito Santo (1908-1930): livro, práticas de leitura e atividade literária]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La Enseñanza Media em Espíritu Santo (1908-1930): libro, prácticas de lectura y atividades literárias]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Espírito Santo Secondary School (1908-1930): book, reading practices and literary activity]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Salim]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Alayde Alcantara]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Simões]]></surname>
<given-names><![CDATA[Regina Helena Silva]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Espírito Santo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Espírito Santo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2025</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2025</year>
</pub-date>
<volume>24</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1982-78062025000100436&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1982-78062025000100436&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1982-78062025000100436&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo O presente trabalho investiga práticas de leitura desenvolvidas no Ginásio do Espírito Santo, focalizando os espaços de leitura e as condições de acesso a livros, as formas de controle exercidos na escola em relação à leitura, leituras de alunos fora dos espaços escolares, indicações de obras didáticas e literárias adotadas, bem como uso e apropriação da leitura pelos alunos da instituição investigada. O trabalho foi norteado, principalmente, pelas reflexões teóricas de Marc Bloch, Michel de Certeau, Carlo Ginzburg e Roger Chartier. Ficou evidente que se, por um lado, nas salas de aula, a leitura e o trabalho com textos literários estavam a serviço do estudo da gramática e dos exercícios de eloquência, dentro dos rígidos princípios pedagógicos que regiam o ensino; por outro lado, a rigidez das normas sociais e escolares não se mostra capaz de coibir diferentes usos e apropriações da leitura.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen El presente trabajo investiga las prácticas de lectura desarrolladas en el Ginásio do Espírito Santo, centrándose en los espacios de lectura y las condiciones de acceso al libro, las formas de control ejercidas por la escuela en relación a la lectura, las lecturas de los estudiantes fuera de los espacios escolares, las indicaciones de los trabajos didácticos. Y textos literarios adoptados, así como usos y apropiaciones de la lectura por parte de los estudiantes de la institución investigada. El trabajo de investigación estuvo guiado principalmente por las reflexiones teóricas de Marc Bloch, Michel de Certeau, Carlo Ginzburg y Roger Chartier. La investigación indicó que si, por un lado, en las aulas la lectura y el trabajo con textos literarios estaban al servicio del estudio de ejercicios de gramática y elocuencia, dentro de los rígidos principios pedagógicos que regían la enseñanza, por el otro, la rigidez de las estructuras sociales y Las normas escolares no fueron capaces de frenar los diferentes usos y apropiaciones de la lectura.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract This paper investigates the reading practices developed at the high-school Ginásio do Espirito Santo concentrating on reading spaces, access to reading material, types of reading control employed by the school, student reading habits outside the school space, school didactic and literary body of work selection, as well as the uses and appropriations of the reading material by the students at the mentioned institution. The research [methodology?] was mostly based on the theoretical reflections of Marc Bloch, Michel de Certeau, Carlo Ginzburg and Roger Chartier. The study results indicated that although classroom readings and literary text workings, under the strict pedagogical principles used at the time, did help students with their grammar and oratory abilities, the strict school and social norms were not enough to stop different uses and appropriations of the reading material.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ginásio Espírito Santo]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Práticas de Leitura]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ensino Secundário.]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Ginásio do Espírito Santo]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Prácticas de Lectura]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Educación Secundaria.]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Ginásio do Espirito Santo]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Reading Practices]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[High School.]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ABREU]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antônio.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ginásio Espírito Santo e Escola Normal]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Vila Velha ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AMORIM]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luís.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ginásio Espírito Santo]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Vila Velha ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARRETO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Xavier Paes]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ensino de Geografia: regras didactas]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[BARRETO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Xavier Paes]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Anais do 6. Congresso de Geografia (SECÇÃO V)]]></source>
<year>1923</year>
<publisher-loc><![CDATA[Victoria ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typ. do Diário da Manhã]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BLOCH]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marc.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Apologia da história ou ofício do historiador]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Jorge Zahar Editor]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOSI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História concisa da literatura brasileira]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cultrix]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOURDIEU]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pierre]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A leitura uma prática social: debate entre Pierre Bourdieu e Roger Chartier]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Práticas da leitura]]></source>
<year>2001</year>
<page-range>231-66</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Estação Liberdade]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CALAZANS]]></surname>
<given-names><![CDATA[João.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A estranha bagunça]]></source>
<year>1931</year>
<page-range>3</page-range><publisher-loc><![CDATA[Diário da Manhã ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHAVIRIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ivan.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O livro na educação]]></source>
<year>1924</year>
<page-range>1</page-range><publisher-loc><![CDATA[Diário da Manhã ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CERTEAU]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michel de.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A escrita da história]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Forense Universitária]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CERTEAU]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michel de.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A invenção do cotidiano: a arte de fazer]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Práticas da leitura]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Estação Liberdade]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A ordem dos livros: leitores, autores e bibliotecas na Europa entre os séculos XIV e XVII]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora UnB]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ESPÍRITO]]></surname>
<given-names><![CDATA[SANTO]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[(Estado)]]></article-title>
<source><![CDATA[Relatório apresentado ao Exmo. Snr. Dr. José de Mello Carvalho Moniz Freire pelo Director de Instrução Pública José Joaquim Pessanha Póvoa]]></source>
<year>1897</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typ Leuzinger]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ESPÍRITO]]></surname>
<given-names><![CDATA[SANTO]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[(Estado)]]></article-title>
<source><![CDATA[Relatório apresentado ao Exmo. Snr. Dr. Jeronymo de Souza Monteiro, Presidente do Estado do Espírito Santo pelo Director da Instrucção Dr. Henrique Alves Cerqueira Lima em 13 de agosto de 1908]]></source>
<year>1908</year>
<month>a</month>
<publisher-loc><![CDATA[Victoria ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typ e Papelaria Modelo,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESPÍRITO SANTO (Estado)</collab>
<source><![CDATA[Relatório apresentado ao Exmo. Snr. Dr. Jeronymo de Souza Monteiro, Presidente do Estado do Espírito Santo, pelo Snr. Inspector Geral do Ensino Carlos Alberto Gomes Cardim em 28 de julho de 1909]]></source>
<year>1909</year>
<publisher-loc><![CDATA[Victoria ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Official]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESPÍRITO SANTO (Estado)</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Presidente do Estado (1912-1916: Souza)]]></article-title>
<source><![CDATA[Mensagem do Presidente do Estado do Espírito Santo enviada ao Congresso do mesmo Estado na sua sessão de abertura a 15 de outubro de 1914 [por] Marcondes Alves de Souza, Presidente do Estado do Espiríto Santo]]></source>
<year>1914</year>
<publisher-loc><![CDATA[Vitctoria ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typ e papelaria Pimenta]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>ESPÍRITO SANTO (Estado)</collab>
<source><![CDATA[Relatório apresentado ao Exmo. Snr. Dr. Diretor Geral do Ensino pelo Director do Gymnasio Espiríto - Santense. Padre Elias Tommasi em 25 de abril de 1919]]></source>
<year>1919</year>
<publisher-loc><![CDATA[Victória ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESPÍRITO SANTO (Estado)</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Presidente de Estado (1916-1920: MONTEIRO)]]></article-title>
<source><![CDATA[Relatório apresentado em 23 de maio de 1920 pelo Dr. Bernardino de Souza Monteiro ao passar o governo ao seu successor Sr. Coronel Nestor Gomes]]></source>
<year>1920</year>
<publisher-loc><![CDATA[Vitctoria ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Sociedade de Artes Graphicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ESPÍRITO]]></surname>
<given-names><![CDATA[SANTO]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[(Estado) Relatório apresentado pelo Director do Gymnasio Espírito Santo Aristeu Borges de Aguiar ao Secretário da Instrucção Mirabeau da Rocha Pimentel]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mirabeau da Rocha.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Relatório apresentado pelo Secretário de Instrução a S. Exmo. Snr. Presidente do Estado do Espírito Santo]]></source>
<year>1922</year>
<publisher-loc><![CDATA[Victoria ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typ Samorini e CIA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GINZBURG]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlo.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Relações de força: história, retórica, prova]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NICOLUSSI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Haydée.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Os livros da escola]]></article-title>
<source><![CDATA[Vida Capichaba]]></source>
<year>1927</year>
<volume>IV</volume>
<numero>46</numero>
<issue>46</issue>
<page-range>16-8</page-range><publisher-loc><![CDATA[Vitória ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OLIVEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Adolfo.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Pela Instrução]]></article-title>
<source><![CDATA[Almanak do Estado do Espírito Santo]]></source>
<year>1918</year>
<page-range>157-8</page-range><publisher-loc><![CDATA[Victória ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typ Diário da Manhã. Primeiro Anno]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elpidio.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Postillas pedagógicas]]></source>
<year>1923</year>
<publisher-loc><![CDATA[Vitória ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Officinas da Imprensa Estadual]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elpidio.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Test]]></article-title>
<source><![CDATA[Vida Capichaba]]></source>
<year>1925</year>
<volume>III</volume>
<numero>43</numero>
<issue>43</issue>
<page-range>16-7</page-range><publisher-loc><![CDATA[Victória ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elpidio.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Um punhado de galicismo: pelo vernáculo]]></source>
<year>1917</year>
<publisher-name><![CDATA[Diário da Manhã (Vitória), Typ]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[QUINTAES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Aurino.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sejamos Brasileiros. Diário da Manhã (Vitória)]]></source>
<year>1919</year>
<page-range>1</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[REZENDE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Garcia.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A propósito do ensino antropofágico. Diário da Manhã (Vitória)]]></source>
<year>1919</year>
<page-range>1</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Helena.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ginásio Espírito Santo]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Vila Velha ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ernani.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O ensino da História do Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Labor. Victoria]]></source>
<year>1926</year>
<volume>I</volume>
<numero>8</numero>
<issue>8</issue>
<page-range>30-2</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
