<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1984-7114</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Contrapontos]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Contrapontos]]></abbrev-journal-title>
<issn>1984-7114</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Univali]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1984-71142024000100035</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.14210/contrapontos.v24n1.p35-46</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[O ENSINO DE CIÊNCIAS NUMA PERSPECTIVA ZOOCRÍTICA]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[SCIENCE TEACHING FROM A ZOOCRITICAL PERSPECTIVE]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[LA ENSEÑANZA DE LAS CIENCIAS EN UNA PERSPECTIVA ZOOCRÍTICA]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sarmento]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elisângela Campos Damasceno]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moura]]></surname>
<given-names><![CDATA[Geraldo Jorge Barbosa de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal Rural de Pernambuco  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Recife PE]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<volume>24</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>35</fpage>
<lpage>46</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1984-71142024000100035&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1984-71142024000100035&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1984-71142024000100035&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo: A ciência e a literatura não são antagônicas. Partindo dessa premissa, esta pesquisa tem como objetivo investigar, sob o método da Análise do Discurso de Linha Francesa e da perspectiva Zoocrítica, as relações entre o homem, o animal e o ambiente, mediadas pelas obras Vidas Secas, de Graciliano Ramos, e O Quinze, de Rachel de Queiroz, com vistas a uma sinalização das imbricações entre o ensino de Ciências e a Literatura. Como principais resultados, aponta-se que os discursos dos personagens (humanos e não humanos) demonstram a animalidade do humano e a senciência do animal não humano (&#8220;cachorra Baleia&#8221;), que apresenta sentimentos e emoções, evocados literariamente, revelando uma significativa articulação entre Ciência e Literatura. Portanto, a Zoocrítica é uma área inter e transdisciplinar que se lança no universo de interpretações integradas da realidade, emergindo, assim, uma compreensão mais complexa e profunda das relações ser humano-animais ambiente.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract: Science and literature are not antagonistic. Based on this premise, this research aims to investigate, under the French Discourse Analysis method and the Zoocritical perspective, the relationships between man, animal and environment, mediated by the works Vidas Secas, by Graciliano Ramos, and O Quinze, by Rachel de Queiroz, with a view to signaling the overlap between Science teaching and Literature. As main results, it is pointed out that the speeches of the characters (human and non-human) demonstrate the animality of the human and the sentience of the non-human animal (&#8220;whale dog&#8221;), which presents feelings and emotions, evoked in literature, revealing a significant articulation between Science and Literature. Therefore, Zoocriticism is an inter and transdisciplinary area that launches itself into the universe of integrated interpretations of reality, thus emerging a more complex and profound understanding of human-animal-environment relationships.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen: La ciencia y la literatura no son antagónicas. Partiendo de esta premisa, esta investigación tiene como objetivo indagar, bajo el método del Análisis del Discurso Francés y la perspectiva Zoocrítica, las relaciones entre el hombre, el animal y el ambiente, mediadas por las obras Vidas Secas, de Graciliano Ramos, y O Quinze, de Rachel de Queiroz, con el fin de señalar la imbricación entre la enseñanza de las Ciencias y la Literatura. Como principales resultados, se señala que los discursos de los personajes (humanos y no humanos) demuestran la animalidad del humano y la sintiencia del animal no humano (&#8220;perro ballena&#8221;), que presenta sentimientos y emociones, evocados en la literatura, re velando una articulación significativa entre Ciencia y Literatura. Por tanto, la Zoocrítica es un área inter y transdisciplinar que se lanza al universo de las interpretaciones integradas de la realidad, surgiendo así una comprensión más compleja y profunda de las relaciones hombre-animal-ambiente.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ciência]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Literatura]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Interdisciplinaridade]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Science]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Literature]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Interdisciplinarity]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Ciencia]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Literatura]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Interdisciplinariedad.]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AGAMBEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Giorgio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Aberto: O Homem e o Animal]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AULER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Décio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Enfoque ciência-tecnologia-sociedade: pressupostos para o contexto brasileiro]]></article-title>
<source><![CDATA[Re vista Ciência &amp; Ensino]]></source>
<year>2007</year>
<volume>1</volume>
<page-range>1-20</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOSI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História Concisa da Literatura Brasileira]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cultrix]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CAMARNEIRO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nuno]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Debaixo de algum céu]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Portugal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Leya]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CANDIDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Personagem de Ficção]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Perspectiva]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[COUTINHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Afrânio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As formas da literatura brasileira]]></source>
<year>1984</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Bloch]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREUD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sigmund]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O Inconsciente]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[FREUD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sigmund]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Obras Completas]]></source>
<year>1915</year>
<month>a</month>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREUD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sigmund]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Os instintos e suas vicissitudes]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[FREUD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sigmund]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Obras Completas]]></source>
<year>1915</year>
<month>b</month>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREUD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sigmund]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Mal-Estar na Civilização]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imago]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GREEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[André]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Narcisismo de vida. Narcisismo de morte]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Escuta]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[JAPIASSU]]></surname>
<given-names><![CDATA[Hilton]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Interdisciplinaridade e Patologia do Saber]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imago]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LESTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dominique]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As origens animais da cultura]]></source>
<year>2002</year>
<edition>1</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Instituto Piaget]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MACIEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Esther]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O animal escrito: um olhar sobre a zooliteratura contemporânea]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lumme Editor]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MACIEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Esther.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Exercícios de Zooliteratura]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista ComCiência.]]></source>
<year>2011</year>
<numero>134</numero>
<issue>134</issue>
<page-range>1-4</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas-SP ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MACIEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Esther]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Literatura e animalidade]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MONTAIGNE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michel de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Apologia de Raymond Sebond]]></source>
<year>1980</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Abril Cultural]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MORIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edgar]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os sete saberes necessários à educação do futuro]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NAVAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Diana]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Literatura e ciência: campos antagônicos ou complementares?]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Ciência e Cultura]]></source>
<year>2020</year>
<volume>72</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>37-40</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NUNES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Benedito]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O animal e o primitivo: os Outros de nossa cultura]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[MACIEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Esther]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pensar/escrever o animal: ensaios de zoopoética e biopolítica]]></source>
<year>2011</year>
<page-range>13-22</page-range><publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da UFSC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ORLANDI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eni Pulccinelli]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análise de discurso: princípios e procedimentos]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontes/ UNICAMP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PÊCHEUX]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O discurso: estrutura ou acontecimento]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[POMBO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Olga]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Interdisciplinaridade e integração de saberes]]></article-title>
<source><![CDATA[Liinc em revista]]></source>
<year>2005</year>
<volume>1</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>3-15</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[QUEIROZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rachel de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Quinze]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[José Olympio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RAMOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Graciliano]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Vidas Secas]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Record]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SARMENTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. C. D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MOURA]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. J. B. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Topofobia e topofilia em O Quinze: uma análise ecocrítica da obra de Rachel de Queiroz]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Geografia]]></source>
<year>2022</year>
<month>a</month>
<volume>31</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>75-94</page-range><publisher-loc><![CDATA[Londrina ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SARMENTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. C. D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MOURA]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. J. B. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Vidas Secas na Zooliteratura: uma análise das relações entre o animal humano e o não humano na obra de Graciliano Ramos]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Porto das Letras]]></source>
<year>2022</year>
<month>b</month>
<volume>8</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>453-71</page-range><publisher-name><![CDATA[Porto Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[THIESEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Juares]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A interdisciplinaridade como um movimento articulador no processo ensino -aprendizagem]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Educação]]></source>
<year>2008</year>
<volume>13</volume>
<numero>39</numero>
<issue>39</issue>
<page-range>545-98</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WOHLLEBEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Peter]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A vida secreta dos animais]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Sextante]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
