<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1984-7114</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Contrapontos]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Contrapontos]]></abbrev-journal-title>
<issn>1984-7114</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Univali]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1984-71142025000100308</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.14210/contrapontos.v25n1.p161-172</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[FORMAÇÃO DOCENTE E INCLUSÃO: GUIA DIDÁTICO PARA PROFESSORES NA EDUCAÇÃO DE PESSOAS COM DEFICIÊNCIA]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[TEACHER TRAINING AND INCLUSION: TEACHING GUIDE FOR TEACHERS IN EDUCATION OF PEOPLE WITH DISABILITIES]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[FORMACIÓN E INCLUSIÓN DOCENTE: GUÍA DOCENTE PARA DOCENTES EN EDUCACIÓN DE PERSONAS CON DISCAPACIDAD]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Filietaz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marta Rejane Proença]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Andrade]]></surname>
<given-names><![CDATA[Zinara Marcet de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bridi]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jamile Cristina Ajub]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Tecnológica Federal do Paraná  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Campo Largo PR]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2025</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2025</year>
</pub-date>
<volume>25</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>161</fpage>
<lpage>172</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1984-71142025000100308&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1984-71142025000100308&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1984-71142025000100308&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo: Este artigo apresenta um estudo de abordagem bibliográfica e de caráter qualitativo, centrado na educação inclusiva e na formação docente. O objetivo é elucidar a criação de um produto educacional, especificamente um guia didático voltado para práticas pedagógicas inclusivas. O projeto, intitulado Produto Educacional no Formato de Guia-Didático: um Apoio ao Professor com Estudantes com Deficiência, foi desenvolvido a partir de um edital publicado por uma instituição de educação superior pública, que buscava selecionar projetos que desenvolvessem ações sobre a prática pedagógica, no âmbito das escolas da Educação Básica. Como resultado, foi elaborado o guia didático denominado Tenho um aluno com deficiência. E agora? Um guia didático de apoio ao professor cujo objetivo é fornecer orientações práticas e estratégias pedagógicas para auxiliar os professores no atendimento de estudantes com deficiência. O estudo evidencia a importância da formação docente para garantir uma educação mais inclusiva e acessível.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract: This article presents a bibliographical and qualitative study, focused on inclusive education and teacher training. The objective is to elucidate the creation of an educational product, specifically a teaching guide aimed at inclusive pedagogical practices. The project, entitled Educational Product in Teaching Guide Format: Support for Teachers with Students with Disabilities, was developed based on the notice published by a public higher education institution, which sought to select projects that developed actions on pedagogical practice, within the scope of basic education schools. As a result, the teaching guide &#8220;I have a student with a disability. What now? A teaching guide to support teachers&#8221; was created, with the aim of providing practical guidance and pedagogical strategies to assist teachers in assisting students with disabilities. The study highlights the importance of teacher training to ensure a more inclusive and accessible education.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen: Este artículo presenta un estudio bibliográfico y cualitativo, centrado en la educación inclusiva y la formación docente. El objetivo es dilucidar la creación de un producto educativo, específicamente una guía didáctica orientada a prácticas pedagógicas inclusivas. El proyecto, titulado Producto Educativo en Formato Guía Docente: Apoyo a Docentes con Alumnos con Discapacidad, se desarrolló a partir de la convocatoria publicada por una institución pública de educación superior, que buscó seleccionar proyectos que desarrollaran acciones sobre la práctica pedagógica, en el ámbito de las escuelas de educación básica. Como resultado se creó la guía didáctica &#8220;Tengo un estudiante con discapacidad. ¿Y ahora qué? Una guía didáctica para apoyar a los docentes&#8221;, con el objetivo de brindar orientación práctica y estrategias pedagógicas para ayudar a los docentes en la atención a los estudiantes con discapacidad. El estudio destaca la importancia de la formación del profesorado para garantizar una educación más inclusiva y accesible.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Educação Inclusiva]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formação Docente]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Licenciandos]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Guia Didático]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Práticas Pedagógicas]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Inclusive Education]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teacher Training]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Graduates]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Didactic Guide]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Pedagogical Practices]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Educación Inclusiva]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Formación de Profesores]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Graduados]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Guía Didáctica]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Prácticas Pedagógicas]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALVES]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C. de J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MATSUKURA]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O uso de recursos de tecnologia assistiva por crianças com deficiência física na escola regular: a percepção dos professores]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos Brasileiros de Terapia Ocupacional]]></source>
<year>2012</year>
<volume>20</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>381-92</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Carlos ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AMARAL]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Conhecendo a deficiência]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Robe]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARANHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História da Educação e da Pedagogia: geral e Brasil]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Moderna ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BRANDÃO]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O que é educação?]]></source>
<year>1982</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Brasiliense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Constituição da República Federativa do Brasil de 1988]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Presidência da República]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Lei n. 8.069, de 13 de julho de 1990]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Presidência da República]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Lei n. 9.394, de 20 de dezembro de 1996. Estabelece as diretrizes e bases da educação nacional]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Presidência da República]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Lei n. 10.098, de 19 de dezembro de 2000]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Presidência da República]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Lei nº 13.146, de 6 de julho de 2015]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Presidência da República]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FILIETAZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. R. P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ANDRADE]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. C. P. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tenho um aluno com deficiência e agora?: Um guia didático de apoio ao professor]]></source>
<year>2025</year>
<publisher-loc><![CDATA[Curitiba, PR ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. dos Autores]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREITAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Produtos educacionais na área de ensino da CAPES: o que há além da forma?]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação Profissional e Tecnológica em Revista]]></source>
<year>2021</year>
<volume>5</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>5-10</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[JANNUZZI]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. de M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A educação do deficiente no Brasil: dos primórdios ao início do século XXI]]></source>
<year>2004</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autores Associados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LACERDA]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Autismo: compreensão e práticas baseadas em evidências]]></source>
<year>2020</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Memnon]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MAZZOTTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. J. da S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação especial no Brasil: história e políticas públicas]]></source>
<year>2005</year>
<edition>5</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MORAGAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Diferença entre igualdade e equidade]]></article-title>
<source><![CDATA[TJDFT]]></source>
<year>2022</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOREIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A inclusão do deficiente auditivo usuário de implante coclear: um olhar familiar à luz da legislação]]></article-title>
<source><![CDATA[Construindo o Serviço Social]]></source>
<year>2006</year>
<numero>16</numero>
<issue>16</issue>
<page-range>59-87</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PESSOTTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Deficiência mental: da superstição à ciência]]></source>
<year>1984</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edusp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RODRIGUES]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Inclusão e educação: doze olhares sobre a educação inclusiva]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Summus]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. S. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação inclusiva no Brasil trajetória e impasses na legislação]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Aracajú ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Trabalho de Conclusão de Curso, Graduação em Pedagogia, Faculdade São Luís de França]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTOS-LIMA]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. T. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O papel do professor no contexto inclusivo: uma reflexão a partir da teoria de subjetividade]]></article-title>
<source><![CDATA[E-Revista Facitec]]></source>
<year>2010</year>
<volume>4</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SASSAKI]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. K.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Inclusão: construindo uma sociedade para todos]]></source>
<year>2002</year>
<edition>4</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[WVA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAVIANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de professores: aspectos históricos e teóricos do problema no contexto brasileiro]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Educação]]></source>
<year>2009</year>
<volume>14</volume>
<numero>40</numero>
<issue>40</issue>
<page-range>143-5</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TRAVITZKI]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Qualidade com equidade escolar: obstáculos e desafios na educação brasileira]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Iberoamericana sobre Calidad, Eficacia y Cambio en Educación]]></source>
<year>2017</year>
<volume>15</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>27-49</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>UNESCO</collab>
<source><![CDATA[Declaração de Salamanca e Enquadramento da Acção na Área das Necessidades Educativas Especiais]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Inovação Educacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VILARONGA]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. A. R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MENDES]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ensino colaborativo para o apoio à inclusão escolar: práticas colaborativas entre os professores]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Estudos Pedagógicos]]></source>
<year>2014</year>
<volume>95</volume>
<numero>239</numero>
<issue>239</issue>
<page-range>139-51</page-range><publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
