<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0104-4060</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Educar em Revista]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Educ. Rev.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0104-4060</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Setor de Educação da Universidade Federal do Paraná]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0104-40602022000100125</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.1590/0104-4060.83321</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Uma biblioteca para os professores. A pedagogia prática e científica de origem norte-americana na Escola Normal de São Paulo, na década de 1880]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[A library for teachers. Practical and scientific pedagogy from the United States at the São Paulo State Normal School in the 1880s]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Valdemarin]]></surname>
<given-names><![CDATA[Vera Teresa]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual Paulista Julio de Mesquita Filho  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Araraquara São Paulo]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<volume>38</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0104-40602022000100125&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0104-40602022000100125&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0104-40602022000100125&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO Esse artigo tem como tema geral a circulação transnacional do conhecimento pedagógico e toma como como fonte documental obras norte-americanas que integram o acervo Paulo Bourroul, originário da biblioteca da Escola Normal da Capital/Escola Normal Caetano de Campos, doado à Faculdade de Educação/USP em 1976. Numa perspectiva exploratória, a análise dessa arena intelectual, social e cultural na qual o conhecimento se move, incidiu sobre obras em circulação na última década do regime monárquico. O inventário das obras permitiu identificar tendências predominantes: no âmbito das práticas, os processos de ensino intuitivo adquiriram legitimidade por meio de diferentes rotas de circulação; no âmbito científico, a pedagogia amparava-se em princípios formuladas pela Psicologia para descrever o funcionamento do intelecto na produção de ideias e convicções e elevava as finalidades do campo pedagógico para além da instrução dos conteúdos.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT This article has as a general theme the transnational circulation of pedagogical knowledge. It takes as a documental source American books that integrate the Paulo Bourroul collection, originated from the library of Normal School/Caetano de Campos Normal School, donated to Faculty of Education/USP, in 1976. In an exploratory perspective, the analysis of this intellectual, social and cultural arena where knowledge moves, focuses on works in circulation in the last decade of the Monarchy government. The inventory of books allowed identify majority tendencies: in the practical scope, the process of the objective method got legitimacy through different routes of circulation; in the scientific scope, Pedagogy has supported in principles formulated by Psychology in order to describe the operation of intellect in the production of ideas and convictions and elevated the goals of the pedagogical field beyond the instruction of subjects.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Biblioteca de professores]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Circulação de ideias pedagógicas]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ideias pedagógicas norte-americanas]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Acervo Paulo Bourroul]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teachers library]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Circulation of pedagogical ideas]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[American pedagogical ideas]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Paulo Bourroul collection]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARCE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alessandra]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NERY]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Clara B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ideias pedagógicas em movimento: produção de saberes na Escola Normal Secundária de São Carlos]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Carlos, São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EdUFSCar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARCE-HAI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alessandra]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PROCHNER]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Aproximando-se da caixa preta da escolarização: uma análise da revista do Jardim da Infância (1896-1897)]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[NERY]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C. B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GONDRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Imprensa pedagógica na Ibero-América]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>421-54</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Alameda]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARBOSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rui]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Lições de Coisas]]></source>
<year>1950</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ministério da Educação e Saúde]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BASTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Helena Câmara]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ferdinand Buisson no Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[História da Educação]]></source>
<year>2000</year>
<volume>4</volume>
<numero>8</numero>
<issue>8</issue>
<page-range>79-109</page-range><publisher-loc><![CDATA[Pelotas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BASTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Helena Câmara]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Leituras da Ilustração Brasileira: Célestin Hippeau (1803-1883)]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year>2002</year>
<volume>2</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>67-112</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BASTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Helena Câmara]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Manuais escolares franceses no Imperial Colégio de Pedro II (1856-1892)]]></article-title>
<source><![CDATA[História da Educação]]></source>
<year>2008</year>
<volume>12</volume>
<page-range>39-58</page-range><publisher-loc><![CDATA[Pelotas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BITTENCOURT]]></surname>
<given-names><![CDATA[Circe]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Livro didático e saber escolar (1810-1910)]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BORGES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jorge Luis]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ficções (1944)]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Decreto n. 7247, de 19 de abril de 1879. Reforma o ensino primário e secundário do município da Corte e o superior em todo o Império]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARBOSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rui]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Reforma do ensino secundário e superior]]></source>
<year>1942</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ministério da Educação e Saúde]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marta Maria Chagas de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Uma biblioteca francesa para a Escola Normal de São Paulo (1882): livros de formação profissional e circulação de modelos culturais]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[BENCOSTTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marcus Levy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Culturas escolares, saberes e práticas educativas: itinerários históricos]]></source>
<year>2007</year>
<month>a</month>
<page-range>17-40</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marta Maria Chagas de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Manuais de Pedagogia, materialidade do impresso e circulação de modelos pedagógicos no Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Colombiana de Educación]]></source>
<year>2007</year>
<month>b</month>
<numero>52</numero>
<issue>52</issue>
<page-range>114-35</page-range><publisher-loc><![CDATA[Bogotá, Colombia ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marta Maria Chagas de]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[TOLEDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Rita de Almeida]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A Biblioteca de Educação de Lourenço Filho: uma coleção a serviço de um projeto de inovação pedagógica]]></article-title>
<source><![CDATA[Quaestio]]></source>
<year>2006</year>
<volume>8</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>47-62</page-range><publisher-loc><![CDATA[Sorocaba, São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O mundo como representação]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudos Avançados]]></source>
<year>1991</year>
<volume>5</volume>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>173-91</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A ordem dos livros: leitores, autores e bibliotecas na Europa entre os séculos XIV e XVIII]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Universidade de Brasília]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FLANDERS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Judith]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A place for everything. The curious history of alphabetical order]]></source>
<year>2020</year>
<publisher-loc><![CDATA[Australia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PanMacMillan UK]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRASER]]></surname>
<given-names><![CDATA[James W]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Preparing America&#8217;s teachers. A history]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Teachers College Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HILSDORF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Lucia Spedo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Francisco Rangel Pestana: Jornalista, Político, Educador]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Faculdade de Educação, Universidade de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HONORATO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Tony]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NERY]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Clara Bortoleto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Constituição, agentes e usos de uma biblioteca de formação de professores (1897-1923)]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year>2017</year>
<volume>17</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>175-207</page-range><publisher-loc><![CDATA[Maringá, Paraná ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KUHLMANN JR.]]></surname>
<given-names><![CDATA[Moisés]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O jardim da infância Caetano de Campos]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[REIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Candida Delgado]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Caetano de Campos: fragmentos da história da instrução pública no estado de São Paulo]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Associação de ex-alunos do Instituto de Educação Caetano de Campos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KUHLMANN JR.]]></surname>
<given-names><![CDATA[Moisés]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O jardim da Infância Caetano de Campos]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Educação Caetano de Campos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LAWN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martin]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[RABELO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rafaela Silva]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Um conhecimento complexo: o historiador da educação e as circulações transfronteiriças]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year>2014</year>
<volume>14</volume>
<page-range>127-44</page-range><publisher-loc><![CDATA[Maringá, Paraná ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LIVINGSTONE]]></surname>
<given-names><![CDATA[David Noel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Putting Science in its place: geographies of scientific knowledge]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Chicago ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[The University of Chicago Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MAGALHÃES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Justino]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O mural do tempo: manuais escolares em Portugal]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Colibri/Instituto de Educação da Universidade de Lisboa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MONARCHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Escola Normal da Praça: o lado noturno das luzes]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNICAMP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MONARCHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[&#8220;Revista do Jardim-de-infância&#8221;: uma publicação exemplar]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[MONARCHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação da infância brasileira (1875-1983)]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autores Associados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NERY]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Clara Bortoleto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Biblioteca escolar, pedagogia e formação de professores: livros da Escola Normal de Piracicaba (1896-1951)]]></article-title>
<source><![CDATA[Linha Mestra]]></source>
<year>2014</year>
<volume>24</volume>
<page-range>354-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas, São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PANIZZOLO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Claudia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[João Köpke e a escola republicana: criador de leituras, escritor da modernidade]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontifícia Universidade Católica de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAULILO]]></surname>
<given-names><![CDATA[André Luiz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A memória através dos livros: o livro na biblioteca e a biblioteca na escola]]></article-title>
<source><![CDATA[Leitura: Teoria &amp; Prática]]></source>
<year>2019</year>
<volume>37</volume>
<numero>76</numero>
<issue>76</issue>
<page-range>13-26</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas, São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PESTANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marina Gugliotti]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Colecionando livros, formando mestres: a biblioteca pedagógica da Escola Normal de São Paulo (1883)]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontifícia Universidade Católica de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PESTANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rangel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A província de São Paulo]]></source>
<year>1882</year>
<month>a</month>
<numero>2178</numero>
<issue>2178</issue>
<page-range>1</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PESTANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rangel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A província de São Paulo]]></source>
<year>1882</year>
<month>b</month>
<numero>2282</numero>
<issue>2282</issue>
<page-range>1</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PRESTES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gabriel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Editorial]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista do Jardim da Infância]]></source>
<year>1896</year>
<volume>1</volume>
<page-range>5-7</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>SÃO PAULO (Estado)</collab>
<source><![CDATA[Lei n. 130, de 25 de abril de 1880. Autoriza o governo a abrir desde já a Escola Normal e dá-lhe Regulamento]]></source>
<year>1880</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Assembleia Legislativa do Estado de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SCHELBAUER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Analete Regina]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A constituição do método de ensino intuitivo na província de São Paulo (1880-1889)]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Faculdade de Educação, Universidade de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SCHELBAUER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Analete Regina]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Trabalho didático e escolarização primária: fontes para a história da educação no final do Império]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista HISTEDBR]]></source>
<year>2012</year>
<month>a</month>
<volume>9</volume>
<numero>35</numero>
<issue>35</issue>
<page-range>220-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SCHELBAUER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Analete Regina]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Notas para a história das instituições escolares: Relatório sobre a marcha e estado da Escola Primária Neutralidade durante o ano de 1884]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista HISTEDBR]]></source>
<year>2012</year>
<month>b</month>
<volume>9</volume>
<numero>35</numero>
<issue>35</issue>
<page-range>272-7</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rosa Fátima]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Templos de civilização: a implantação da escola primária graduada no Estado de São Paulo (1890-1910)]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNESP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TANURI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leonor Maria]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[História da formação de professores]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Educação]]></source>
<year>2000</year>
<numero>14</numero>
<issue>14</issue>
<page-range>61-87</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VALDEMARIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Vera Teresa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Circulação de modelos para o ensino de Ciências Naturais: o método de ensino intuitivo na transição entre Império e República]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos de História da Educação]]></source>
<year>2020</year>
<volume>19</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>1033-50</page-range><publisher-loc><![CDATA[Uberlândia ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VIDAL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Diana Gonçalves]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O exercício disciplinado do olhar]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Bragança Paulista ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EDUSF]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VIDAL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Diana Gonçalves]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BOTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlota]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Saberes e práticas em fronteiras: por uma história transnacional da educação (1810-...)]]></source>
<year>2019</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VIDAL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Laurent]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[DE LUCA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Tania Regina]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Franceses no Brasil: séculos XIX-XX]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora UNESP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WARDE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mirian Jorge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O itinerário de formação de Lourenço Filho por descomparação]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year>2003</year>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>125-67</page-range><publisher-loc><![CDATA[Maringá, Paraná ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WARDE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mirian Jorge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[História das disciplinas escolares e história das disciplinas acadêmicas: o caso da Psicologia]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[CASTRO]]></surname>
<given-names><![CDATA[César Augusto]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CASTELLANOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Samuel Luis Velázquez]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História da Escola. Métodos, disciplinas, currículos e espaços de leitura]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>231-60</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Luís, MA ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EDUFMA: Café e Lápis]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DEGRAFF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Esmond Vedder]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The school room guide to methods of teaching and school management]]></source>
<year>1884</year>
<publisher-loc><![CDATA[Syracuse, New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[C. W. Bardenn]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B46">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FOWLE]]></surname>
<given-names><![CDATA[William Bentley]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The teacher&#8217;s Institute or familiar hints to young teachers]]></source>
<year>1867</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[A. S. Barnes &amp; Co.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B47">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HEWETT]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edwin Crawford]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A treatise on pedagogy for young teachers]]></source>
<year>1884</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[American Book Company]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B48">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HOOKER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Worthington]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Child&#8217;s book of nature for the use of families and schools]]></source>
<year>1886</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Harper &amp; Brothers]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B49">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HOPKINS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Louisa Parsons]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educational psychology: A treatise for parents and educators]]></source>
<year>1886</year>
<publisher-loc><![CDATA[Boston ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lee and Shepard]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B50">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KRÜSI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Hermann]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pestalozzi: his life, work and influence]]></source>
<year>1875</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Wilson, Hinkle &amp; Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B51">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LANDON]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joseph]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[School Management]]></source>
<year>1887</year>
<publisher-loc><![CDATA[Boston ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Willard Small]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B52">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OGDEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[John]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The art of teaching]]></source>
<year>1879</year>
<month>a</month>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Van Antwerp, Bragg &amp; Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B53">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OGDEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[John]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Science of education, or the philosophy of human culture]]></source>
<year>1879</year>
<month>b</month>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Van Antwerp, Bragg &amp; Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B54">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAGE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Anne L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BROOKS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Angeline]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PUTNAM]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alice H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PEABODY]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mary H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The kindergarten and the school]]></source>
<year>1886</year>
<publisher-loc><![CDATA[Springfield, Massachusetts ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Milton Brandley Company]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B55">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAGE]]></surname>
<given-names><![CDATA[David]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Theory and practice of teaching: the motives and methods of good school-keeping]]></source>
<year>1885</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[A. S. Barnes &amp; Company]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B56">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PALMER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francis Bolles]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Science of education designed as a text-book for teachers]]></source>
<year>1887</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Van Antwerp, Bragg &amp; Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B57">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAYNE]]></surname>
<given-names><![CDATA[William Harold]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Contributions to the Science of education]]></source>
<year>1886</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Harper &amp; Brothers]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B58">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PUTNAN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Daniel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elementary Psychology or first principles of mental and moral Science for High, Normal, and Other secundary schools, and for private Reading]]></source>
<year>1889</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[A. S. Barnes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B59">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SHELDON]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edward Austin]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A manual of elementary instruction for the use of public and private schools and Normal classes containing a graduated course of object lessons for training the senses and developing the faculties of children]]></source>
<year>1862</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Charles Scribner]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B60">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SHOUP]]></surname>
<given-names><![CDATA[William J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Graded didactics for teachers&#8217; Normal Institutes]]></source>
<year>1889</year>
<publisher-loc><![CDATA[Chicago ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[American Book Company]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B61">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TATE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Thomas]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The philosophy of education: Or the principles and practice of teaching]]></source>
<year>1860</year>
<publisher-loc><![CDATA[London ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Longman, Green, Logman &amp; Roberts]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B62">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WIEBÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edward]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Paradise of childhood: A manual for self-instruction in Friedrich Froebel&#8217;s educational principles and a practical guide to kinder-gartners]]></source>
<year>1887</year>
<publisher-loc><![CDATA[Springfield, Massachusetts ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Milton Brandley Company]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B63">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WHITE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Emerson Elbridge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The elements of pedagogy]]></source>
<year>1886</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Harper &amp; Brothers]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
