<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1982-0305</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Teias]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Revista Teias]]></abbrev-journal-title>
<issn>1982-0305</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Programa de Pós-Graduação em Educação - ProPEd/UERJ]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1982-03052017000300011</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.12957/teias.2017.26633</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[FORMADOR EXTERNO: QUAL O SENTIDO DE SUA ATUAÇÃO EM PROGRAMAS DE FORMAÇÃO CONTINUADA?]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Frauendorf]]></surname>
<given-names><![CDATA[Renata Barroso de Siqueira]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Prado]]></surname>
<given-names><![CDATA[Guilherme do Val Toledo]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual de Campinas Faculdade de Educação ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual de Campinas Faculdade de Educação ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<volume>18</volume>
<numero>50</numero>
<fpage>11</fpage>
<lpage>29</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1982-03052017000300011&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1982-03052017000300011&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1982-03052017000300011&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo: É fato que nos últimos anos, em nosso país, o cenário da educação brasileira vem atravessando momentos de muitas mudanças, incertezas e contradições. Na mídia, nos discursos políticos das diferentes instâncias públicas, sejam municipais, estaduais ou federais, há um ponto comum quando se trata de propostas e ações para enfrentar esses dilemas: o investimento na formação continuada de professores e profissionais da área em geral. Neste artigo pretendemos tecer algumas considerações sobre o sentido da atuação do formador externo no âmbito dos programas de formação continuada de modo a contribuir para o fortalecimento de uma instituição cada vez mais desacreditada e desgastada aos olhos da população.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract: It is a fact that in recent years, in our country, the scenario of Brazilian education has been going through moments of many changes, uncertainties and contradictions. In the media, in the political discourses of the different public instances, whether municipal, state or federal, there is a common point when it comes to proposals and actions to face these dilemmas: investment in the continuing education of teachers and professionals in the area in general. In this article we intend to make some considerations about the direction of the external trainer in the context of the programs of continuous formation in order to contribute to the strengthening of an institution more and more discredited and worn out in the eyes of the population.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formação Continuada]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formador externo]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Educação]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Continuing Education]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[External Trainer]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Education]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALARCÃO]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Formação reflexiva de professores: estratégias de supervisão]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Porto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANDRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O Estado da Arte da formação de professores no Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação e Sociedade, [online]]]></source>
<year>1999</year>
<volume>20</volume>
<numero>68</numero>
<issue>68</issue>
<page-range>301-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARELARO]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formulação e implementação das políticas públicas em educação e as parcerias público-privadas: impasse democrático ou mistificação política]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação e Sociedade [online]]]></source>
<year>2007</year>
<volume>100</volume>
<numero>28</numero>
<issue>28</issue>
<page-range>899-919</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>BRASIL</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Senado Federal]]></article-title>
<source><![CDATA[Lei de Diretrizes e Bases da Educação Nacional]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CANÁRIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rui]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O que é a escola? Um olhar sociológico]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Porto Editora, LDA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CERTEAU]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A invenção do cotidiano: 1.artes de fazer]]></source>
<year>2008</year>
<page-range>143</page-range><publisher-loc><![CDATA[Petrópolis, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERREIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Labirinto de perguntas: reflexões sobre a formação de professores na e a partir da escola]]></source>
<year>2013</year>
<page-range>279f</page-range><publisher-loc><![CDATA[Curso de Doutorado em Educação, Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Unicamp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERREIRO]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Ingresso na escrita e nas culturas do escrito: seleção de textos de pesquisa]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRAUENDORF]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.B.S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A voz de uma professora - formadora que se inventa e reinventa a partir da/com/na escola]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>170f</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Curso de Mestrado em Educação]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GASTALDI]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Formação continuada na Educação Infantil: possibilidades e desafios na perspectivado formador]]></source>
<year>2012</year>
<page-range>157 f</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Curso de Mestrado em Educação]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GOUVEIA]]></surname>
<given-names><![CDATA[B.B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Formação dos coordenadores pedagógicos em Boa Vista do Tupim/BA: uma experiência colaborativa, o fio por trás das missangas]]></source>
<year>2012</year>
<page-range>171 f</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo,SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Curso de Mestrado em Educação, Psicologia da Educação]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[IMBERNON]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Formação Docente e Profissional: formar-se para a mudança e a incerteza]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LARROSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tremores: escritos sobre experiência]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte, MG ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autentica Editora]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LIBANEO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Educação: Pedagogia e Didática - O campo investigativo da pedagogia e da didática: esboço histórico e buscas de identidade epistemológica e profissional]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Selma Garrido]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Didática e Formação de Professores: percursos e perspectivas no Brasil e em Portugal]]></source>
<year>1997</year>
<page-range>77-129</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MARTINS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O sensível olhar pensante]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[WEFFORT]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Observação &#8211; Registro &#8211; Reflexão. Instrumentos Metodológicos I. Série Seminários]]></source>
<year>1995</year>
<page-range>24-5</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Espaço Pedagógico]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PERRENOUD]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Práticas Pedagógicas, Profissão Docente e formação: Perspectivas Sociológicas]]></source>
<year>1997</year>
<volume>206</volume>
<edition>2</edition>
<page-range>3</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa, POR ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Inovação Educacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PRADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.V.T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MORAIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.F.S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ARAUJO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Processos de (Auto) Formação Docente No Cotidiano Da Escola: Horizontes de Possibilidades]]></article-title>
<source><![CDATA[RPD &#8211; Revista Profissão Docente]]></source>
<year>2011</year>
<volume>11</volume>
<numero>24</numero>
<issue>24</issue>
<page-range>53-67</page-range><publisher-loc><![CDATA[Uberaba, MG ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAVIANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de professores: aspectos históricos e teóricos do problema no contexto brasileiro]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Educação [online]]]></source>
<year>2009</year>
<volume>14</volume>
<numero>40</numero>
<issue>40</issue>
<page-range>143-55</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOLIGO]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Quem forma quem? Instituição dos Sujeitos]]></source>
<year>2007</year>
<page-range>212 f</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Curso de Mestrado em Educação]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOLIGO]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PRADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.V.T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Quem forma quem, afinal?]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[VICENTINI]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. A.F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Professor &#8211; formador: Histórias Contadas e cotidianos vividos]]></source>
<year>2008</year>
<page-range>39</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mercado das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOLIGO]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GRANDIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ALEXANDRINO]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Com quem trabalham os professores-formadores? Representações sociais na prática formativa]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[VICENTINI]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. A.F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Professor &#8211; formador: Histórias Contadas e cotidianos vividos]]></source>
<year>2008</year>
<page-range>63-82</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mercado das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VAILLANT]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de Formadores: Estado da Prática]]></article-title>
<source><![CDATA[Preal, Online, out]]></source>
<year>2003</year>
<volume>25</volume>
<numero>25</numero>
<issue>25</issue>
<page-range>1-60</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VICENTINI]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. A.F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Professor &#8211; formador: Histórias Contadas e cotidianos vividos]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mercado das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TÜRCKE]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sociedade Excitada: filosofia da sensação]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. Unicamp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WEISZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O diálogo entre o ensino e a aprendizagem]]></source>
<year>2000</year>
<page-range>117-33</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ática]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
