<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2178-5201</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Acta Scientiarum. Education]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Acta Educ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2178-5201</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Editora da Universidade Estadual de Maringá - EDUEM]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2178-52012024000100433</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.4025/actascieduc.v46i1.65622</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A pretexto de uma biblioteca conventual amazônica: livros, educação e presença mercedária em Belém do Grão-Pará nos séculos XVII e XVIII]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[A pretexto de una biblioteca conventual amazónica: libros, educación y presencia mercedária en Belém do Grão-Pará en los siglos XVII y XVIII]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[On the pretext of a conventual amazonian library: books, education, and the mercedarian presence in Belém of Grão-Pará in the 17th and 18th centuries]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sangenis]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luiz Fernando Conde]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Andrade]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lucia Maria Gonçalves de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade do Estado do Rio de Janeiro Faculdade de Formação de Professores Programa de Pós-Graduação em Educação - Processos Formativos e Desigualdades Sociais]]></institution>
<addr-line><![CDATA[São Gonçalo Rio de Janeiro]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<volume>46</volume>
<numero>1</numero>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2178-52012024000100433&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2178-52012024000100433&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2178-52012024000100433&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO. Os mercedários chegaram à Amazônia em 1639, e no ano seguinte, fundaram seu primeiro convento em Belém no Estado independente do Grão-Pará e Maranhão, ao final do período da União Ibérica (1580-1640). Vindos de Quito, no Vice-Reino do Peru, acompanharam a expedição de retorno de Pedro Teixeira, através do Rio Amazonas, após os portugueses terem empreendido a subida e a exploração do rio, de Belém ao Equador. Deram importante contribuição à fundação de Belém e ao desenvolvimento da região amazônica. O convento, marco arquitetônico da cidade, foi importante centro de formação da Ordem das Mercês e seus frades conquistaram reconhecimento pelo preparo intelectual para o exercício do ensino e a promoção da cultura letrada. A biblioteca conventual notabilizou-se não apenas pelo número de livros, mas também pela variedade e riqueza do seu acervo. Dela nada sobrou, a não ser as informações registradas no Inventário dos bens sequestrados aos extintos religiosos mercedários na Capitania do Pará, manuscrito sob a guarda do Arquivo Nacional, e que foi produzido em 1794, quando da expulsão dos mercedários de Belém. O estudo do espólio bibliográfico ajuda a compreender como os livros deram suporte às funções missionárias e educativas exercidas pelos membros da Ordem Mercedária na Amazônia.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN. Los mercedarios llegaron a la Amazonía en 1639 y al año siguiente fundaron su primer convento en Belém en el estado independiente de Grão-Pará y Maranhão, al final del período de la Unión Ibérica (1580-1640). Viniendo de Quito, en el Virreinato del Perú, acompañaron la expedición de regreso de Pedro Teixeira, a través del río Amazonas, luego de que los portugueses hubieran emprendido el ascenso y exploración del río, desde Belém hasta Ecuador. Hicieron una importante contribución a la fundación de Belém y al desarrollo de la región amazónica. El convento, hito arquitectónico de la ciudad, fue un importante centro de formación de la Orden de la Merced y sus frailes ganaron reconocimiento por su preparación intelectual para el ejercicio de la docencia y la promoción de la cultura letrada. La biblioteca del convento destacaba no sólo por la cantidad de libros, sino también por la variedad y riqueza de su colección. De él no queda nada más que la información registrada en el Inventario de bienes incautados a los religiosos mercedarios extintos en la Capitanía de Pará, manuscrito en custodia del Archivo Nacional, que fue producido en 1794, cuando los mercedarios fueron expulsados &#8203;&#8203;de Belém. El estudio del acervo bibliográfico ayuda a comprender cómo los libros apoyaron las funciones misioneras y educativas realizadas por los miembros de la Orden Mercedária en la Amazonía.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT. Mercedaries arrived in the Amazon in 1639, and the following year they founded their first convent in Belém in the independent state of Grão-Pará and Maranhão, at the end of the period of the Iberian Union (1580-1640). Coming from Quito, in the Viceroyalty of Peru, they accompanied Pedro Teixeira's return expedition, across the Amazon River, after the Portuguese had undertaken the ascent and exploration of the river, from Belém to Ecuador. They made an important contribution to the foundation of Belém and to the development of the Amazon region. The convent, an architectural landmark in the city, was an important training center for the Order of Mercy and its friars gained recognition for their intellectual preparation for the exercise of teaching and the promotion of literate culture. The convent library was notable not only for the number of books, but also for the variety and richness of its collection. Nothing remains of it except the information recorded in the Inventory of goods seized from the extinct mercedarian religious in the Captaincy of Pará, a manuscript in the custody of the National Archives, which was produced in 1794, when the mercedarians were expelled from Belém. The study of the bibliographic collection helps to understand how the books supported the missionary and educational functions performed by the members of the Mercedary Order in the Amazon.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[mercedários]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Grão-Pará e Maranhão]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[história da educação colonial]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[biblioteca conventual]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[mercedários]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Grão-Pará y Maranhão]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[historia de la educación colonial]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[biblioteca conventual]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[mercedarians]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Grão-Pará and Maranhão]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[history of colonial education]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[conventual library]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Azevedo]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estudos da história paraense]]></source>
<year>1893</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belém, PA ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tavares Cardoso &amp; Irmão]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Azevedo]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os jesuítas no Grão-Pará, suas missões e a colonização: bosquejo histórico com vários documentos inéditos]]></source>
<year>1901</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa, PT ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tavares Cardoso &amp; Irmão]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Berredo]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Annaes historicos do Estado do Maranhão em que se da noticias do seu descobrimento, e tudo o mais que nelle tem succedido desde o anno em que foy descuberto até o de 1718]]></source>
<year>1749</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa, PT ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Officina de Francisco Luiz Ameno]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Boxer]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O império colonial português (1414-1825)]]></source>
<year>1969</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa, PT ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições 70]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Campos]]></surname>
<given-names><![CDATA[F. M. A. S. G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Bibliotecas de história: aspectos da posse e uso dos livros em instituições religiosas de Lisboa nos finais do século XVIII]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Nova de Lisboa, Lisboa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Castro]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Mercedários no Brasil ontem e hoje]]></source>
<year>1968</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Documento 18</collab>
<source><![CDATA[Notícias da fundação do convento de Nossa Senhora das Mercês desta cidade de Santa Maria de Belém do Grão-Pará, onde se inclui o descobrimento do Rio das Amazonas e outras notícias mais da fundação das aldeias do rio Negro pelos primeiros religiosos da congregação]]></source>
<year>1784</year>
<volume>72</volume>
<numero>9.389</numero>
<issue>9.389</issue>
<page-range>118</page-range><publisher-loc><![CDATA[Belém, PA ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ferraz]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Convento dos mercedários de Belém do Pará: breve histórico e registro de sua recuperação]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte, MG ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[C/Arte]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Handelmann]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História do Brasil]]></source>
<year>1982</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte, MG ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Itatiaia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Inventário dos bens sequestrados aos extintos religiosos mercedários na Capitania do Pará</collab>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>1794</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jobim]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Amazonas, sua história: ensaio antropogeográfico e político]]></source>
<year>1957</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia Editora Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Loureiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. J. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Síntese da história do Amazonas]]></source>
<year>1978</year>
<publisher-loc><![CDATA[Manaus, AM ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Metro Cúbico]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mauro]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Império Luso-Brasileiro: 1620-1750]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa, PT ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Estampa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moraes]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Livros e bibliotecas no Brasil colonial]]></source>
<year>2006</year>
<edition>2a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Briquet Lemos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morán]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El envío de misioneros a América durante la época española]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[Salamanca, ES ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Pontificia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morán]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Religiosos en hispanoamérica]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid, ES ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[MAPFRE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mott]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Travessuras de um frade sodomita no Convento das Mercês de Belém do Pará (1652-1658)]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Estudos Amazônicos]]></source>
<year>2009</year>
<volume>4</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>11-35</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Ordem das Mercês</collab>
<source><![CDATA[A ordem de Santa Maria das Mercês (1218-1992): síntese histórica]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Histórico de la Ordem de las Mercês/Vicariato da Ordem das Mercês do Brasil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Parada]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Las bibliotecas conventuales desde la biblioteconomía: la antigua biblioteca del convento de La Merced de Barcelona Itinerantes]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Historia y Religión]]></source>
<year>2011</year>
<volume>1</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>57-76</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Prado Júnior]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História econômica do Brasil]]></source>
<year>1971</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Brasiliense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Reis]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A conquista espiritual da Amazônia]]></source>
<year>1942</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Escolas Profissionais Salesianas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rezende]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. V. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A conquista e a ocupação da Amazônia brasileira no período colonial: a definição de fronteiras []]></source>
<year>2006</year>
<publisher-name><![CDATA[Faculdade de Letras, Filosofia e Ciências Humanas, Universidade de São Paulo. São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Román-Álvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Ordem da Misericórdia. Sua contribuição para a evangelização americana. Evangelização e teologia na América (século XVI)]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Navarra, ES ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Serviço de Publicações da Universidade de Navarra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sangenis]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. F. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mianka]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Presença franciscana e supremacia jesuítica no campo da História e da História da Educação na época colonial - um diagnóstico na pesquisa historiográfica a partir da análise dos CBHE da SBHE]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year>2019</year>
<volume>19</volume>
<numero>49</numero>
<issue>49</issue>
<page-range>1-24</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Teixeira da Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[F. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A conquista e colonização da América portuguesa]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Linhares]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. Y.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História geral do Brasil]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>15-68</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Elsevier]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Universidade Federal do Pará [UFPA]</collab>
<source><![CDATA[UFPA ocupará prédio do antigo Convento Mercedários]]></source>
<year>2018</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vásquez Fernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Evangelización pacificadora de los mercedários durante la conquista del Perú: visión global en la que se señala, al final, al pacificador P. Bovadilla]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudios Humanísticos]]></source>
<year>2006</year>
<volume>1</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>71-92</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wehling]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Formação do Brasil colonial]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Nova Fronteira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
