<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2237-9460</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Exitus]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Exitus]]></abbrev-journal-title>
<issn>2237-9460</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Oeste do Pará]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2237-94602019000100175</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.24065/2237-9460.2019v9n1id720</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[METODOLOGIA DA PROBLEMATIZAÇÃO: o uso de situações-problema no ensino de Astronomia]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[METHODOLOGY OF PROBLEMATIZATION: the use of problem-situations in Astronomy education]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[METODOLOGÍA DE LA PROBLEMATIZACIÓN: el uso de situaciones-problema en la enseñanza de Astronomía]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santana]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elisangela Barreto]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Valentesé Alexandre da Silva]]></surname>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freitas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nadia Magalhães da Silva]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Pará  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Belém PA]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Pará  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Belém PA]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A03">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Pará  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Belém PA]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<volume>9</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>175</fpage>
<lpage>201</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2237-94602019000100175&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2237-94602019000100175&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2237-94602019000100175&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO: O presente trabalho compõe parte da pesquisa doutoral da primeira autora que tem a seguinte questão norteadora: &#8220;Em que medida o uso de situações-problema influencia o ensino de Astronomia, no contexto da abordagem CTS, notadamente no que se refere aos aspectos didáticos e pedagógicos?&#8221;. A pesquisa envolveu professores que ensinam Ciências, no âmbito de um curso de formação continuada. Para este trabalho, nos concentramos em apresentar os aspectos teóricos, históricos e epistemológicos da Metodologia de Problematização, dando ênfase às situações-problema como estratégia didática e pedagógica. Foi possível, com essa pesquisa, delinear caminhos que contribuem para a elaboração de situações-problema no ensino de Astronomia, enfatizando as relações entre Ciência, Tecnologia e Sociedade.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT: This paper is part of the first author's doctoral research that has the following guiding question: &#8220;To what extent does the use of problem-situations influence the teaching of Astronomy in the context of the STS approach, especially with regard to didactic and pedagogical aspects?&#8221;. The research involved teachers who teach science as part of a continuing education course. For this work, we focus on presenting the theoretical, historical and epistemological aspects of the Problem-Solving Methodology, emphasizing problem-situations as didactic and pedagogical strategy. It was possible with this research to delineate ways that contribute to the elaboration of problem situations in the teaching of Astronomy, emphasizing the relations between Science, Technology and Society.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN El presente trabajo recupera parte de la investigación doctoral de la primera autora, la cual posee la siguiente cuestión orientadora: ¿en qué medida el uso de situaciones-problema influye en la enseñanza de Astronomía en el contexto del enfoque CTS, especialmente en lo que se refiere a los aspectos didácticos y pedagógicos? &#8220;. La investigación involucró a profesores que enseñan Ciencias, en el marco de un curso de formación continuada. Para este trabajo, nos concentramos en presentar los aspectos teóricos, históricos y epistemológicos de la Metodología de Problematización, dando énfasis a las situaciones-problema como estrategia didáctica y pedagógica. Es posible, con esa investigación, delinear caminos que contribuyen a la elaboración de situaciones-problema en la enseñanza de Astronomía, enfatizando las relaciones entre Ciencia, Tecnología y Sociedad.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ensino de Astronomia]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Abordagem CTS]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formação de professores]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teaching of Astronomy]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[STS approach]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teacher education]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Enseñanza de Astronomía]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Enfoque CTS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Formación de profesores]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AULER]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Novos caminhos para a educação CTS: ampliando a participação]]></article-title>
<source><![CDATA[CTS e educação científica: desafios, tendências e resultados de pesquisa]]></source>
<year>2011</year>
<page-range>73-97</page-range><publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Universidade de Brasília]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AULER]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Alfabetização científico-tecnológica: Um novo &#8220;Paradigma&#8221;?]]></article-title>
<source><![CDATA[Ensaio: Pesquisa em educação em Ciências]]></source>
<year>2003</year>
<volume>5</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-16</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AULER]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BAZZO]]></surname>
<given-names><![CDATA[W. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Reflexões para a implementação do movimento CTS no contexto educacional brasileiro]]></article-title>
<source><![CDATA[Ciência &amp; Educação]]></source>
<year>2001</year>
<volume>7</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-13</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARBEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. A. N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A Metodologia da Problematização e os ensinamentos de Paulo Freire: uma relação mais que perfeita]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[BARBEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Metodologia da problematização &#8211; fundamentos e aplicações]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londrina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. UEL]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARBEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. A. N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A Problematização e a Aprendizagem Baseada em Problemas: diferentes termos ou diferentes caminhos?]]></article-title>
<source><![CDATA[Interface - Comunicação, Saúde, Educação]]></source>
<year>1998</year>
<volume>2</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BORDENAVE]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PEREIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estratégias de ensino aprendizagem]]></source>
<year>2015</year>
<edition>33</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[COSTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[DA]]></surname>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Resolução de Problemas na formação continuada do professor dos anos iniciais do Ensino Fundamental: contribuições do pró-letramento no município de Cubatão]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Bandeirante de São Paulo / UNIBAN]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>EBC</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Satélite sino-brasileiro Cbers-4A deve ser lançado em 2019, diz executivo chinês]]></article-title>
<source><![CDATA[EBC]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia da indignação: cartas pedagógicas e outros escritos.]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora UNESP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação como prática da liberdade]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Paz e terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação e mudança.]]></source>
<year>1983</year>
<edition>12</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Paz]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FULLAT]]></surname>
<given-names><![CDATA[O.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zimmemam]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roque]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Filosofias da Educação]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CALBARTE]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. C. G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LÓPES CEREZO]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LUJÁN]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GORDILLO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[OSÓRIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[VALDÉS]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ciência, Tecnologia y Sociedad. Uma introducion al estudio social de la ciência y la tecnologia.]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tecnos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LIMA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. V. DE S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NETO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. E. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O uso de Situações-Problema como estratégia didática para o ensino de Ciências no nível fundamental]]></source>
<year>2012</year>
<conf-name><![CDATA[ XVI Encontro Nacional de Ensino de Química (XVI ENEQ) e X Encontro de Educação Química da Bahia (X EDUQUI)]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<page-range>1-12</page-range><publisher-loc><![CDATA[Salvador ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal da Bahia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[POFFO]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A resolução de problemas como metodologia de ensino: uma análise a partir das contribuições de Vygotsky]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAMPAIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L. F. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O trabalho com Situações-problema: um processo de conscientização]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PUC do Rio Grande do Sul]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Abordagem CTS no ensino de Astronomia: formação de professores mediada pela Situação-problema &#8220;Centro de Lançamento de Alcântara&#8221;]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belém, PA ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Pará]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[W. L. P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MORTIMER]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Tomada de decisão para ação social responsável no ensino de ciências]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Ciência e educação]]></source>
<year>2001</year>
<volume>7</volume>
<page-range>95-111</page-range><publisher-loc><![CDATA[Bauru ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NUÑES]]></surname>
<given-names><![CDATA[I. B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[RAMALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O pensamento do professor: o trabalho com problemas no ensino de Ciências]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. B. O.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PADILHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. M. L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[VIANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A educação na perspectiva do marxismo e da escola de Frankfurt: teoria crítica e humanismo]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da física]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[DE]]></surname>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A resolução de problemas como estratégia didática para o Ensino da Matemática]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. K.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[DE]]></surname>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análise de estratégias utilizadas para resolução de Situações-problema envolvendo raciocínio multiplicativo]]></source>
<year>2012</year>
<conf-name><![CDATA[ IX ANPED SUL. Seminário de Pesquisa em Educação da Região Sul]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<page-range>271-84</page-range><publisher-loc><![CDATA[Universidade de Caxias do sul ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VARGAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. G. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A metodologia da resolução de problemas e o ensino de estatística no nono ano do Ensino Fundamental]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Santa Maria- RS ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro Universitário Franciscano de Santa Maria]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VASCONSELLOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. M. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Aspectos pedagógicos e filosóficos da Metodologia da Problematização.]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[BERBEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. A. N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Metodologia da problematização &#8211; fundamentos e aplicações]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londrina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. UEL]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>VEJA</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[NASA e INPE assinam acordo para pesquisa espacial]]></article-title>
<source><![CDATA[VEJA]]></source>
<year>2011</year>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
