<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0100-1574</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos de Pesquisa]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cad. Pesqui.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0100-1574</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Fundação Carlos Chagas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0100-15742020000100274</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.1590/198053146535</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Modos de constituição da docência brasileira: tradicionalismo, competência técnica e boas práticas]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Modes of constitution of brazilian teaching: traditionalism, technical competence and good practices]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[Modes de constitution de l&#8217;enseignement brésilien: traditionalisme, compétence technique et bonnes pratiques]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Modos de constitución de la docencia brasileña: tradicionalismo, competencia técnica y buenas prácticas]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Scherer]]></surname>
<given-names><![CDATA[Renata Porcher]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Instituto Federal de Educação, Ciência e Tecnologia Sul-rio-grandense  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Camaquã RS]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<volume>50</volume>
<numero>175</numero>
<fpage>274</fpage>
<lpage>293</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0100-15742020000100274&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0100-15742020000100274&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0100-15742020000100274&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Tendo a docência brasileira como objeto de pesquisa, a partir de uma perspectiva histórica, o presente artigo procura responder ao seguinte questionamento: quais práticas podem ser descritas acerca da docência brasileira na literatura pedagógica da segunda metade do século XX? Realiza-se uma análise documental de três obras de importante impacto na literatura educacional e propõe-se um breve exercício analítico, que, longe de esgotar tais fontes documentais, busca mapear algumas pistas acerca das concepções de pesquisa sobre a docência na educação básica que predominaram no Brasil. Assim, são mapeadas três tendências que compuseram (e ainda compõem) as pautas da pesquisa acadêmica nesse período, quais sejam: na década de 1960, as articulações entre docência e tradicionalismo; na década de 1980, os debates em torno da competência técnica e do compromisso político; e nos anos 1990, a centralidade na prática dos professores.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract Having Brazilian teaching as the object of research, this article seeks to answer the following question from a historical perspective: which Brazilian teaching practices are described in the pedagogical literature of the second half of the 20th century? Documentary analysis of three works of great impact in the educational literature is carried out and a brief analytical exercise is proposed. Far from exhausting these documentary sources, this analysis seeks to find some clues about the impact of these concepts on teaching in basic education that predominated in Brazil. Thus, the three trends that comprise (and continue to comprise) the guidelines of academic research in this period are mapped: in the 1960s, the articulations between teaching and traditionalism; in the 1980s, discussions about technical competence and political commitment; and, in the 1990s, centrality in teachers&#8217; practice.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Résumé Cet article, dont l&#8217;objet de recherche est l&#8217;enseignement brésilien, cherche à répondre dans une perspective historique à la question suivante: quelles pratiques d&#8217;enseignement sont décrites dans les ouvrages pédagogiques de la seconde moitié du XXe siècle au Brésil? L&#8217;étude effectue d&#8217;abord une analyse de trois oeuvres d&#8217;impact sur le champ educationnel et propose un bref exercice analytique. Loin d&#8217;épuiser les sources documentaires, il vise à tracer quelques pistes concernant les conceptions de la recherche en enseignement qui ont prédominé dans l&#8217;éducation brésilienne. Trois tendances qui composaient, et composent toujours, les lignes directrices de la recherche de la période sont degagées: les articulations entre enseignement et traditionalisme pour les années 1960; les débats autour de la compétence technique et de l&#8217;engagement politique; dans les années 1980 et dans les années 1990, la centralité de la pratique des enseignants.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen Al tener la docencia brasileña como objeto de investigación, desde una perspectiva histórica, el presente artículo intenta contestar la siguiente interrogante: ¿qué prácticas es posible describir acerca de la docencia brasileña en la literatura pedagógica de la segunda mitad del siglo XX? Se realiza un análisis documental de tres obras de importante impacto en la literatura educacional y se propone un breve ejercicio analítico que, en lugar de agotar tales fuentes documentales, trata de mapear algunas pistas acerca de las concepciones de investigación sobre la docencia en la educación básica que predominaron en Brasil. De este modo, se mapean tres tendencias que formaron parte (y todavía forman) de las pautas de la investigación académica en tal periodo, es decir: en la década de 1960, las articulaciones entre docencia y tradicionalismo; en la década de 1980, los debates en torno a la competencia técnica y el compromiso político; y en los años 1990, la centralidad en la práctica de los profesores.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[ENSINO]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[EDUCAÇÃO BÁSICA]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[DOCUMENTO HISTÓRICO]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[BRASIL]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[TEACHING]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[BASIC EDUCATION]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[HISTORICAL DOCUMENT]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[BRAZIL]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[ENSEIGNEMENT]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[EDUCATION DE BASE]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[DOCUMENT HISTORIQUE]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[BRÉSIL]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ENSEÑANZA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[EDUCACIÓN BÁSICA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[DOCUMENTO HISTORICO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[BRASIL]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CANDAU]]></surname>
<given-names><![CDATA[Vera Maria]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Rumo a uma nova didática]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASTRO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edgardo Manuel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Vocabulário de Foucault: um percurso pelos seus temas, conceitos e autores]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CUNHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Isabel da]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O bom professor e a sua prática]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Papirus]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FISCHER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rosa Maria Bueno]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Trabalhar com Foucault: arqueologia de uma paixão]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FONTANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roseli A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Como nos tornamos professoras]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GAUTHIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clarisse]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Por uma teoria da pedagogia: pesquisas contemporâneas sobre o saber docente]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Ijuí ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da Unijuí]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GOUVEIA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Aparecida Joly]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Professôras de amanhã: um estudo de escolha ocupacional]]></source>
<year>1970</year>
<publisher-name><![CDATA[Centro Brasileiro de Pesquisas Educacionais, Instituto Nacional de Estudos Pedagógicos, Ministério da Educação e Cultura]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HARGREAVES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os professores em tempos de mudança: o trabalho e a cultura dos professores na idade pós-moderna]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[McGraw]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LÜDKE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Menga]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Aparecida Joly Gouveia]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Recife ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Massanga]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MELLO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Guiomar Namo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Magistério de 1º grau: da competência técnica ao compromisso político]]></source>
<year>1995</year>
<edition>11</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NOSELLA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paolo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Compromisso político como horizonte da competência técnica]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação &amp; Sociedade]]></source>
<year>1983</year>
<volume>5</volume>
<numero>14</numero>
<issue>14</issue>
<page-range>91-7</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OLIVEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Betty A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[DUARTE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Newton]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Socialização do saber escolar]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAOLI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Niuvenius Junqueira]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As relações entre ciências sociais e educação nos anos 50/60 a partir das histórias e produções intelectuais de quatro personagens: Josildeth Gomes Consorte, Aparecida Joly Gouveia, Juarez Brandão Lopes e Oracy Nogueira]]></source>
<year>1995</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Selma Garrido]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de professores: saberes da docência e identidade do professor]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista da Faculdade de Educação]]></source>
<year>1996</year>
<volume>22</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>72-89</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ROSEMBERG]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fúlvia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SAPAROLLI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eliana]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O homem como educador infantil]]></source>
<year>1996</year>
<conf-name><![CDATA[ REUNIÃO DA ANPOCS, 20]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Anpocs]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTOMÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jurjo Torres]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Profesoras y profesores en el ojo del huracán]]></article-title>
<source><![CDATA[Foro de Educación]]></source>
<year>2006</year>
<numero>7-8</numero>
<issue>7-8</issue>
<page-range>81-102</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAVIANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Demerval]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Escola e democracia]]></source>
<year>1983</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autores Associados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAVIANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Demerval]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia histórico-crítica: primeiras aproximações]]></source>
<year>2011</year>
<edition>11</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autores Associados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SCHERER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Renata Porcher]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A desfeminização do magistério: uma análise da literatura pedagógica da segunda metade do século XX]]></source>
<year>2019</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TARDIF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maurice]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Saberes docentes e formação profissional]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TARDIF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maurice]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LESSARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Claude]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As transformações atuais do ensino: três cenários possíveis na evolução da profissão de professor]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[TARDIF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maurice]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LESSARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Claude]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O ofício de professor: história, perspectivas e desafios internacionais]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VEIGA-NETO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Grupo de Estudos e Pesquisas em Currículo e Pós-Modernidade/ GEPCPós: concepções sobre a prática]]></source>
<year>2008</year>
<conf-name><![CDATA[ REUNIÃO ANUAL DA ASSOCIAÇÃO NACIONAL DE PÓS-GRADUAÇÃO E PESQUISA EM EDUCAÇÃO (ANPED), 31]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ANPEd]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VIANNA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Cláudia Pereira]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A feminização do magistério na educação básica e os desafios para a prática e a identidade coletiva docente]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[YANNOULAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Silvia Cristina]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Trabalhadoras: análise da feminização das profissões e ocupações]]></source>
<year>2013</year>
<page-range>159-80</page-range><publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Abaré]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VILLELA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Heloísa de Oliveira]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O mestre-escola e a professora]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[LOPES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eliana Marta Teixeira]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FARIA FILHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luciano Mendes]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[VEIGA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Cynthia Greive]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[500 anos de educação no Brasil]]></source>
<year>2000</year>
<page-range>95-133</page-range><publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VILLELA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Heloisa de O. S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Entre o &#8220;saber fazer&#8221; e a profissionalização: a escola normal do século XIX e a constituição da cultura profissional docente]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[MIGUEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria E. B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CORRÊA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rosa L. T]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A educação escolar em perspectiva histórica]]></source>
<year>2005</year>
<page-range>77-101</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autores Associados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WEBER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Silke]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O professorado e o papel da educação na sociedade]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Papirus]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
