<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0100-1574</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos de Pesquisa]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cad. Pesqui.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0100-1574</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Fundação Carlos Chagas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0100-15742023000100305</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.1590/1980531410233</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[ELAS SÃO A MAIORIA DO VOLUME DE JOGADORES, MAS NÃO PROGRAMAM]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[WOMEN MAKE UP THE MAJORITY OF THE PLAYERS, BUT THEY DON&#8217;T PROGRAM]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[ELLAS SON LA MAYORÍA DEL VOLUMEN DE JUGADORES, PERO NO PROGRAMAN]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[ELLES CONSTITUENT LA PLUPART DES GAMEURS, MAIS ELLES NE PROGRAMMENT PAS]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Giovannetti]]></surname>
<given-names><![CDATA[Victória]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Becker]]></surname>
<given-names><![CDATA[João Luiz]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Fundação Getulio Vargas  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[São Paulo SP]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Fundação Getulio Vargas  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[São Paulo SP]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<volume>53</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0100-15742023000100305&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0100-15742023000100305&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0100-15742023000100305&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo No Brasil, as mulheres são a maioria do volume de jogadores de jogos digitais, porém não têm grande representatividade na força de trabalho da indústria na área de desenvolvimento e programação, fato em comum com outras carreiras STEM. Considerando essa contradição, por meio de um estudo qualitativo com 22 mulheres que trabalham nesse mercado como programadoras, buscou-se identificar quais são as barreiras para o aumento da representatividade feminina no desenvolvimento de jogos no país. Os resultados demonstram que existem seis tipos de barreiras que se iniciam no momento de escolha do curso e persistem de maneira mais intensa no mercado de trabalho, sendo a principal a falta de credibilidade quanto ao conhecimento técnico.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract In Brazil, women make up the majority of digital game players, but they are not highly represented in the industry&#8217;s development and programming workforce, a fact that is common to other STEM careers. Considering this contradiction, a qualitative study with 22 women who work in this market as programmers sought to identify the barriers to increasing female representation in game development in the country. The results show that there are six types of barriers that begin as soon as the course is chosen and persist more intensely in the job market, and the main one is the lack of credibility in terms of technical knowledge.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen En Brasil, las mujeres son la mayoría del volumen de jugadores de juegos digitales, pero no tienen una gran representación en la fuerza de trabajo de la industria en el área de desarrollo y programación, un hecho en común con otras carreras STEM. Considerando esta contradicción, a través de un estudio cualitativo con 22 mujeres que trabajan en este mercado como programadoras, buscó identificar cuáles son las barreras para el aumento de la representación femenina en el desarrollo de juegos en el país. Los resultados demuestran que existen seis tipos de barreras que comienzan en el momento de escoger la carrera y persisten de forma más intensa en el mercado laboral, siendo la principal la falta de credibilidad en cuanto al conocimiento técnico.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Résumé Au Brésil, les femmes constituent la plupart des gameuses, mais leur representativité dans la force de travail dans le champ du développement et de la programmation n&#8217;est pas importante, comme dans les autres carrières STEM. Compte tenu de cette contradiction, on a cherché à repérer, à l&#8217;aide d&#8217;une étude qualitative avec 22 femmes qui exercent le métier de programmeuse dans ce secteur, quels sont les obstacles à l&#8217;augmentation de la représentativité féminine dans le développement des jeux au Brésil. Les résultats revèlent qu&#8217;il y a six catégories d&#8217;obstacles qui se présentent dès le choix de la formation et persistent avec plus de force dans le marché de travail, dont le principal est le manque de crédibilité concernant leurs connaissances techniques.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[MULHERES]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[MERCADO DE TRABALHO]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[TECNOLOGIA]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[JOGOS DIGITAIS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[WOMEN]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[JOB MARKET]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[TECHNOLOGY]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[DIGITAL GAMES]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[MUJERES]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[MERCADO LABORAL]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[TECNOLOGÍA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[JUEGOS DIGITALES]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[FEMMES]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[MARCHÉ]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[DE TRAVAIL]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[TECHNOLOGIE]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[JEUX VIDÉO]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Accenture</collab>
<source><![CDATA[Gaming: The next super plataform]]></source>
<year>2021</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bacelar]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Campos]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. T.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nascimento]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. B. P. do]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rezende]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. C. de.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Gênero e construcionismo social: Os desafios das mulheres na tecnologia da informação]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Administração IMED]]></source>
<year>2021</year>
<volume>11</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-23</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bardin]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análise de conteúdo]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-name><![CDATA[Edições 70]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bristot]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pozzebon]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Frigo]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A representatividade das mulheres nos games]]></article-title>
<source><![CDATA[In Proceedings of XVI SBGames]]></source>
<year>2017</year>
<page-range>862-71</page-range><publisher-name><![CDATA[Sociedade Brasileira de Computação]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>CNN Business</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Brasil tem mais smartphones que habitantes, aponta FGV]]></article-title>
<source><![CDATA[CNN Brasil]]></source>
<year>2022</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fernandes]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Mulheres são só 26% em profissões tecnológicas]]></article-title>
<source><![CDATA[Valor Investe]]></source>
<year>2021</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Follador]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[{reprograma}: Gênero e tecnologia em um estudo de caso preliminar]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Estudos Feministas]]></source>
<year>2021</year>
<volume>29</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>e67314</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Forbes</collab>
<source><![CDATA[20-First&#8217;s gender balance scorecard. Top 14 global gaming companies. Please wait... Gender balance loading]]></source>
<year>2020</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fortim]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pesquisa da indústria brasileira de games. Abragames]]></source>
<year>2022</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Giovannetti]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. E. G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elas são maioria do volume de jogadores, mas não programam: Por trás da baixa representatividade das mulheres na programação de jogos digitais no Brasil]]></source>
<year>2023</year>
<publisher-name><![CDATA[Fundação Getulio Vargas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)</collab>
<source><![CDATA[Estatísticas de gênero: Indicadores sociais das mulheres no Brasil]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-name><![CDATA[IBGE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lombardi]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Carreiras femininas nas engenharias: Barreiras intransponíveis?]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Oliveira]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. A. de]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Matsuo]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Condições de trabalho das mulheres no Brasil]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>27-37</page-range><publisher-name><![CDATA[Fundacentro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Machado]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Mulheres em Stem: É emblemática a baixa adesão das mulheres às carreiras de alto retorno]]></article-title>
<source><![CDATA[Folha de S.Paulo]]></source>
<year>2022</year>
<page-range>A24</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[McCullough]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Women&#8217;s leadership in Science, Technology, Engineering and Mathematics: Barriers to participation]]></article-title>
<source><![CDATA[Forum on Public Policy Online]]></source>
<year>2011</year>
<volume>2011</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Na prática</collab>
<source><![CDATA[Síndrome do impostor: O que é e como pode atrapalhar profissionais a se desenvolverem na carreira]]></source>
<year>2022</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Newzoo</collab>
<source><![CDATA[Global games market report]]></source>
<year>2022</year>
<month>a</month>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Newzoo</collab>
<source><![CDATA[Key insight into Brazilian gamers]]></source>
<year>2022</year>
<month>b</month>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Oliveira-Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Parreira]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. A. D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Barreiras e enfrentamentos de mulheres em carreiras predominantemente masculinas]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Estudos Feministas]]></source>
<year>2022</year>
<volume>30</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>e74161</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Page Group</collab>
<source><![CDATA[Women in tech. O que as organizações estão fazendo para quebrar as barreiras?]]></source>
<year>2021</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Pesquisa Game Brasil (PGB)</collab>
<source><![CDATA[Tudo sobre o Perfil Gamer]]></source>
<year>2022</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pires]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y. P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rego]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lima]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. R. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Albuquerque Jr.]]></surname>
<given-names><![CDATA[F. A. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Diagnóstico da presença feminina nos cursos superiores e no mercado de trabalho em tecnologia da informação no estado do Pará]]></article-title>
<source><![CDATA[In Anais do XII Computer on the Beach]]></source>
<year>2021</year>
<page-range>428-34</page-range><publisher-name><![CDATA[Univali]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Resmini]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[The &#8220;Leaky Pipeline&#8221;]]></article-title>
<source><![CDATA[Chemistry - A European Journal]]></source>
<year>2016</year>
<volume>22</volume>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>3533-4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romano]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. M. V.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Espíndola]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. N. dos.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A discriminação de gênero na TI e seus impactos na sociedade]]></article-title>
<source><![CDATA[Processando o Saber]]></source>
<year>2020</year>
<volume>12</volume>
<page-range>146-62</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sakuda]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fortim]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[II Censo da Indústria Brasileira de Jogos Digitais]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-name><![CDATA[Ministério da Cultura]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Por que as mulheres &#8220;desapareceram&#8221; dos cursos de computação?]]></article-title>
<source><![CDATA[Jornal da USP]]></source>
<year>2018</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. F. dos]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Diogo]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Shucman]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Entre o não lugar e o protagonismo: Articulações teóricas entre trabalho, gênero e raça]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos de Psicologia Social do Trabalho]]></source>
<year>2014</year>
<volume>17</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>17-32</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tockey]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ignatova]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gender Insights Report: How women find jobs differently]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-name><![CDATA[LinkedIn Talent Solutions]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
