<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0100-1574</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos de Pesquisa]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cad. Pesqui.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0100-1574</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Fundação Carlos Chagas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0100-15742026000101806</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.1590/1980531411749</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Ensinar sem Deus: Notas nietzschianas para educar quando a verdade não é um dado]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[TEACHING WITHOUT GOD: NIETZSCHEAN NOTES FOR EDUCATING WHEN TRUTH IS NOT A GIVEN]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[ENSEÑAR SIN DIOS: NOTAS NIETZSCHEANAS PARA EDUCAR CUANDO LA VERDAD NO ES UN DATO]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[ENSEIGNER SANS DIEU : NOTES NIETZSCHÉENNES POUR ÉDUQUER QUAND LA VÉRITÉ N&#8217;EST PAS UNE DONNÉE]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coppi]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luiz Antonio Callegari]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual de Campinas  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Campinas SP]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2026</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2026</year>
</pub-date>
<volume>56</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0100-15742026000101806&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0100-15742026000101806&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0100-15742026000101806&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Em 2024, a Organização para a Cooperação e Desenvolvimento Econômico (OCDE) publicou a pesquisa Truth Quest, na qual a população brasileira figura em último lugar quanto à capacidade de detectar fake news, e é esse o disparador de nossas reflexões neste artigo. Propomo-nos pensar as condições para enfrentar esse cenário não recorrendo à delimitação do que é a verdade ou a mentira. Nosso intuito é, a partir da filosofia de Friedrich Nietzsche, tomar a verdade como convenção e investigar como isso nos impele a modos distintos de lidar com a realidade que nos cerca e com as informações. Valendo-nos das ideias nietzschianas como ferramenta para uma forma outra de adesão aos discursos, refletiremos sobre as possibilidades do ensino em meio à ausência de consensos e à aparente incredulidade geral.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract In 2024, the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) published the Truth Quest study, in which the Brazilian population ranked last in the ability to detect fake news - this serves as a trigger for our reflections in this article. We propose to think about the conditions necessary to confront this scenario without resorting to fixed definitions of what is true or false. Drawing on Friedrich Nietzsche&#8217;s philosophy, we approach truth as a convention and investigate how this perspective urges us to different ways of dealing with the reality that surrounds us and with information. Using Nietzschean thought as a tool for a different mode of adherence to discourse, we reflect on the possibilities of teaching amidst the absence of consensus and apparent general disbelief.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen En 2024, la Organización para la Cooperación y el Desarrollo Económicos (OCDE) publicó la encuesta Truth Quest, en la cual la población brasileña figura en último lugar en cuanto a la capacidad para detectar fake news, y es este el disparador de nuestras reflexiones en este artículo. Nos proponemos pensar las condiciones para enfrentar este escenario sin recurrir a la delimitación de lo que es verdad o mentira. Nuestra intención es, a partir de la filosofía de Friedrich Nietzsche, tomar la verdad como convención e investigar cómo eso nos impulsa a modos distintos de lidiar con la realidad que nos rodea y con la información. Valiéndonos de las ideas nietzscheanas como herramienta para una forma otra de adhesión a los discursos, reflexionaremos sobre las posibilidades de enseñanza en medio de la ausencia de consensos y de la aparente incredulidad general.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Résumé En 2024, l&#8217;Organisation de Coopération et de Développement Économiques (OCDE) a publié les résultats de l&#8217;enquête Truth Quest, révelant que la population brésilienne se classe en dernière position en ce qui concerne la capacité à identifier les fake news. Ce constat constitue le point de départ du présent article dans lequel nous proposons une réflexion sur les conditions qui permettent de faire face à un tel scénario sans recourir à une délimitation rigide entre le vrai et le faux. Appuyés sur la philosophie de Friedrich Nietzsche, nous envisageons la vérité comme une convention, ce qui nous conduit à interroger les différentes manières d&#8217;appréhender la réalité et l&#8217;information. A l&#8217;aide des idées nietzschéennes comme outil d&#8217;analyse, nous explorons une autre forme d&#8217;adhésion aux discours et réfléchissons sur les possibilités d&#8217;enseignement dans un contexte caractérisé par une apparente absence de consensus et une incrédulité généralisée.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[VERDADE]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[NOTÍCIAS FALSAS]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[ENSINO]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[NIETZSCHE]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[TRUTH]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[FAKE NEWS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[TEACHING]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[NIETZSCHE]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[VERDAD]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[NOTICIAS FALSAS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ENSEÑANZA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[NIETZSCHE]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[VÉRITÉ]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[FAUSSES NOUVELLES]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[ENSEIGNEMENT]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[NIETZSCHE]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arendt]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A condição humana]]></source>
<year>2020</year>
<publisher-name><![CDATA[Forense Universitária]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bruno]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Arquiteturas algorítmicas e negacionismo: A pandemia, o comum, o futuro]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Duarte]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gorgulho]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[No tremor do mundo: Ensaios e entrevistas à luz da pandemia]]></source>
<year>2020</year>
<page-range>254-69</page-range><publisher-name><![CDATA[Cobogó]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bruno]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Roque]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A ponta de um iceberg de desconfiança]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Barbosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pós-verdade e fake news: Reflexões sobre a guerra de narrativas]]></source>
<year>2020</year>
<page-range>10-20</page-range><publisher-name><![CDATA[Cobogó]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Castello]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mársico]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Oculto nas palavras: Dicionário etimológico para ensinar e aprender]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cesarino]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O mundo do avesso: Verdade e política na era digital]]></source>
<year>2022</year>
<publisher-name><![CDATA[Ubu]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coppi]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. A. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Uma pedagogia menor: Reflexões sobre o acaso, a incerteza e o gesto de desmobilizar em educação]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidade de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coppi]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. A. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Em defesa do ensino: O comum e a abertura existencial em meio aos algoritmos digitais]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Educação em Questão]]></source>
<year>2024</year>
<volume>61</volume>
<numero>70</numero>
<issue>70</issue>
<page-range>Artigo e33919</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hameleers]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[van der Meer]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Misinformation and polarization in a high-choice media environment: How effective are political fact-checkers?]]></article-title>
<source><![CDATA[Communication Research]]></source>
<year>2020</year>
<volume>47</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>227-50</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Larrosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia profana: Danças, piruetas e mascaradas]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lipovetsky]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Serroy]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Machado]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A cultura-mundo: Resposta a uma sociedade desorientada]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nietzsche]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Souza]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. C. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Humano, demasiado humano]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nietzsche]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sobre verdade e mentira]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-name><![CDATA[Hedra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nietzsche]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Souza]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. C. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A gaia ciência]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nietzsche]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Souza]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. C. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O anticristo: Maldição ao cristianismo. Ditirambos de Dionísio]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-name><![CDATA[Companhia de Bolso]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)</collab>
<source><![CDATA[The OECD Truth Quest Survey: Methodology and findings [OECD Digital Economy Papers, 369]]]></source>
<year>2024</year>
<publisher-name><![CDATA[OECD Publishing]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pariser]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O filtro invisível: O que a internet está escondendo de você]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-name><![CDATA[Zahar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Porta dos Fundos</collab>
<source><![CDATA[10 mandamentos [Vídeo]]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-name><![CDATA[YouTube]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Reboul]]></surname>
<given-names><![CDATA[O.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Filosofia da educação]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-name><![CDATA[Edições 70]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ric&#339;ur]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Teoria da Interpretação: O discurso e o excesso de significação]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-name><![CDATA[Edições 70]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silveira]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. A. da.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Democracia e os códigos invisíveis: Como os algoritmos estão modulando comportamentos e escolhas políticas]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-name><![CDATA[Edições Sesc]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[van Zoonen]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[I-Pistemology: Changing truth claims in popular and political culture]]></article-title>
<source><![CDATA[European Journal of Communication]]></source>
<year>2012</year>
<volume>27</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>56-67</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Veloso]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Milagre do povo [Música]. In]]></article-title>
<source><![CDATA[Certeza da beleza]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-name><![CDATA[Universal Music]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
