<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0100-3143</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Educação e Realidade]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Educ. Real.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0100-3143</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Rio Grande do Sul - Faculdade de Educação]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0100-31432019000200403</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.1590/2175-623688356</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Entre Grietas y Puentes: infancias, marcas étnico-raciales y la formación]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Between Cracks and Bridges: childhood, ethno-racial marks and formation]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nancy Lamenza Sholl da]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Paoli]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal Fluminense (UFF)  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Volta Redonda RJ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidad Autónoma de México (UNAM)  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Xochimilco Cidade do México]]></addr-line>
<country>México</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>04</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<volume>44</volume>
<numero>2</numero>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0100-31432019000200403&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0100-31432019000200403&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0100-31432019000200403&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen: Considerando la dialogicidad planteada por Paulo Freire desarrollaremos un diálogo-reflexivo a través de un intercambio de cartas entre una psicóloga brasileña y un científico social mexicano. A través de los conceptos de narrativa, de marca y lugar del habla pretendemos responder a dos cuestiones: ¿Qué transformaciones y desplazamientos ha producido el debate sobre las relaciones étnico-raciales y la cuestión de la infancia en las formaciones en psicología y ciencias sociales? ¿Qué estrategias y cuidados debemos tener como educadores en un proceso de formación a fin de no reproducir violencias estructurales?]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract: Considering the dialogicity proposed by Paulo Freire, we will develop a reflexive dialogue through an exchange of letters between a Brazilian psychologist and a Mexican social scientist. Through the concepts of narrative, mark and place of speech we intend to answer two questions: What transformations and displacements have produced the debate on ethnic-racial relations and the issue of childhood in the formations in psychology and social sciences? What strategies and care should we have as educators in a training process in order not to reproduce structural violence?]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Infancias]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Narrativa]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Marca Étnico-Racial]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Lugar del Habla]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Formación]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Childhoods]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Narrative]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Ethnic-Racial Mark]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Place of Speech]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Formation]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARTOLOMÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Efraín]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educación Emocional en Veinte Lecciones]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BENTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Aparecida]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Branqueamiento e Branquitude no Brasil]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[CARONE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Iray]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BENTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Aparecida]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Psicologia Social do Racismo: estudos sobre branquitude e branqueamento no Brasil]]></source>
<year>2002</year>
<page-range>25-57</page-range><publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<collab>Lei nº 11.645, de 10 março de 2008</collab>
<source><![CDATA[Altera a Lei no 9.394, de 20 de dezembro de 1996, modificada pela Lei no 10.639, de 9 de janeiro de 2003, que estabelece as diretrizes e bases da educação nacional, para incluir no currículo oficial da rede de ensino a obrigatoriedade da temática "História e Cultura Afro-Brasileira e Indígena"]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diário Oficial da União]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[COLLINS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Patricia Hill]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Comentário sobre o Artigo de Hekman "Truthand Method: Feminist Standpoint Theory Revisited": onde está o poder?]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Borges]]></surname>
<given-names><![CDATA[Juliana]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Signs]]></source>
<year>1997</year>
<volume>22</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>375-81</page-range><publisher-loc><![CDATA[Chicago ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[EVARISTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Conceição]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Becos da Memória]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pallas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FANON]]></surname>
<given-names><![CDATA[Frantz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pele Negra, Máscaras Brancas]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Salvador ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EDUFBA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogía del Oprimido]]></source>
<year>1983</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cartas a Guinea-Bissau: apuntes de una experiencia pedagógica en proceso]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia da Esperança: um reencontro com a pedagogia do oprimido]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cartas a Cristina: reflexões sobre minha vida e minha práxis]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia da Tolerância]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia da Indignação: cartas pedagógicas e outros escritos]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GUIMARÃES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sérgio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dialogando com a Própria História]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HELMS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Janet]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Black and White Racial Identity: theory research and practice]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Greenwood Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KILOMBA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Grada]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Plantation Memories: episodes of everyday racism]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Münster ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UnrastVerlag]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOMBAÇA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jota]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Notas Estratégicas quanto ao Uso Político do Conceito de Lugar de Fala]]></article-title>
<source><![CDATA[Buala]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Natal ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOREIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Matheus]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[DIAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Tatiana]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O que é 'lugar de fala' e como ele é aplicado no debate público]]></article-title>
<source><![CDATA[Nexo Jornal]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NASCIMENTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luciene]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tudo nela é de se amar]]></source>
<year>2017</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAOLI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Jugar y Vivir los Valores en Segundo de Primaria]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Ciudad de México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[En los Zapatos del Otro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAOLI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogía del Mutuo Aprecio: didácticas del programa jugar y vivir los valores]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Ciudad de México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[En los Zapatos del Otro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAOLI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Comunidad Educativa y Equidad]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Coedición Universidad Autónoma Metropolitana y Cámara de Diputados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edith]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Porta de Vidro: entrada para a branquitude]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[CARONE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Iray]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BENTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Aparecida]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Psicologia Social do Racismo: estudos sobre branquitude e branqueamento no Brasil]]></source>
<year>2002</year>
<page-range>59-90</page-range><publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RAMOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lázaro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Na Minha Pele]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Objetiva]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RIBEIRO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Djamila]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Que é Lugar de Fala?]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Letramento]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TODOROV]]></surname>
<given-names><![CDATA[Tzvetan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los Abusos de la Memoria]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VANISTENDAEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Stefan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Sonreír cuando la Vida no nos Sonríe]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[VANISTENDAEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Stefan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Resilencia y Humor]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
