<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0102-4698</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Educação em Revista]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Educ. rev.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0102-4698</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Faculdade de Educação da Universidade Federal de Minas Gerais]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0102-46982020000100252</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.1590/0102-4698222648</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[PIBID: CONSIDERAÇÕES SOBRE O PAPEL DOS PROFESSORES DA EDUCAÇÃO BÁSICA NO PROCESSO DE INICIAÇÃO À DOCÊNCIA]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[PIBID: CONSIDERACIONES SOBRE EL PAPEL DE LOS PROFESORES DE LA EDUCACIÓN BÁSICA EN EL PROCESO DE INICIACIÓN A LA DOCENCIA]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[PIBID: CONSIDERATIONS ABOUT THE ROLE OF TEACHERS OF BASIC EDUCATION IN THE PROCESS OF INITIATION TO TEACHING]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DEIMLING]]></surname>
<given-names><![CDATA[NATALIA NEVES MACEDO]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[REALI]]></surname>
<given-names><![CDATA[ALINE MARIA DE MEDEIROS RODRIGUES]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Tecnológica Federal do Paraná  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Campo Mourão PR]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de São Carlos  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[São Carlos SP]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<volume>36</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0102-46982020000100252&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0102-46982020000100252&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0102-46982020000100252&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO: Neste artigo, temos por objetivo analisar de que maneira as orientações do Programa Institucional de Bolsa de Iniciação à Docência têm sido desenvolvidas e interpretadas por diferentes sujeitos na formação e atuação profissional de professores supervisores da educação básica. Para tanto, foram realizadas entrevistas semiestruturadas com 18 professores (coordenadores, colaboradores e supervisores) e 48 estudantes de quatro subprojetos do PIBID de uma universidade federal brasileira entre os anos de 2013 e 2014. Entre outros aspectos, os resultados indicam que, enquanto existem professores que tomam o PIBID como espaço de formação e de realização de um trabalho colaborativo, contribuindo para o seu desenvolvimento profissional e para a aprendizagem dos licenciandos, existem também aqueles que não se comprometem com os objetivos do Programa, não o consideram como espaço formativo e pouco contribuem com a formação dos estudantes.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN: En este artículo tenemos como objetivo analizar de qué manera las orientaciones del Programa Institucional de Beca de Iniciación a la Docencia han sido desarrolladas e interpretadas por diferentes sujetos en la formación y actuación profesional de profesores supervisores de la educación básica. Para tanto, realizaron entrevistas semiestructuradas con 18 profesores (coordinadores, colaboradores y supervisores) y 48 estudiantes de cuatro subproyectos de PIBID de una universidad federal brasileña entre los años de 2013 y 2014. Entre otros aspectos, los resultados indican que mientras existen profesores que toman el PIBID como espacio de formación y de realización de un trabajo colaborativo, contribuyendo para su desarrollo profesional y para el aprendizaje de los licenciandos, existen también aquellos que no se comprometen con los objetivos del Programa, no lo consideran como espacio formativo y poco contribuyen con la formación de los estudiantes.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT: In this article we aim to analyze how the guidelines of the Institutional Program of Teaching Initiation Scholarship have been developed and interpreted by different subjects in the training and professional performance of teachers supervising Basic Education. For that, we conducted semi-structured interviews with 18 teachers (coordinators, collaborators and supervisors) and 48 students from four PIBID subprojects of a Brazilian Federal University between 2013 and 2014. Among other aspects, the results indicate that, while there are teachers who take the PIBID as a space for training and collaborative work, contributing to their professional development and the learning of the undergraduates, there are also those who do not commit themselves to the objectives of the Program, do not consider it as a training space, and contribute little to the training of students.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formação de Professores]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Programa de Iniciação à Docência]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Integração Escola-Universidade]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Formación de Profesores]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Programa de Iniciación a la Docencia]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Integración Escuela-Universidad]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teacher training]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teaching Initiation Program]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[School-University Integration]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AFONSO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andréia Francisco]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os professores da escola de educação básica e suas contribuições na formação dos bolsistas de iniciação à docência da área de Química]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Carlos ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Programa de Pós-Graduação em Química, Universidade Federal de São Carlos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>BRASIL</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Coordenação de Aperfeiçoamento de Pessoal de Nível Superior]]></article-title>
<source><![CDATA[Portaria nº 096, de 18 de julho de 2013]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Decreto nº 7.219, de 24 de junho de 2010]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Portaria Gab nº 45, de 12 de março de 2018]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-name><![CDATA[SEI/CAPES]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Um modelo para a interpretação da supervisão no contexto de um subprojeto de Física do PIBID]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londrina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Londrina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DAMIANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Entendendo o trabalho colaborativo em educação e revelando seus benefícios]]></article-title>
<source><![CDATA[Educar]]></source>
<year>2008</year>
<volume>31</volume>
<page-range>213-30</page-range><publisher-loc><![CDATA[Curitiba ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DORNELES]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Roda dos Bordados da Formação: o que bordam as professoras de Química nas histórias de sala de aula?]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Rio Grande do Sul]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRANÇA]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. de S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de Professores: a parceria escola-universidade e os estágios de ensino]]></article-title>
<source><![CDATA[UNIrevista]]></source>
<year>2006</year>
<volume>1</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREITAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. C. L. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A (nova) política de formação de professores: a prioridade postergada]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação &amp; Sociedade]]></source>
<year>2007</year>
<volume>28</volume>
<numero>100</numero>
<issue>100</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GAFFURI]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Rupturas e continuidades na formação de professores: um olhar para as práticas desenvolvidas por um grupo no contexto do PIBID-Inglês/UEL]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londrina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Londrina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Marcelo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O professor iniciante, a prática pedagógica e o sentido da experiência]]></article-title>
<source><![CDATA[Formação Docente]]></source>
<year>2010</year>
<volume>2</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>11-49</page-range><publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Marcelo]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[VAILLANT]]></surname>
<given-names><![CDATA[Denise]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Desarrollo profesional docente]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Narcea]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GATTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Um estudo avaliativo do Programa Institucional de Bolsa de Iniciação à Docência (PIBID)]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[FCC/SEP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LIBÂNEO]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As políticas de formação de professores no contexto da reforma universitária: das políticas educativas para as políticas da educação]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Profissão Docente]]></source>
<year>2005</year>
<volume>4</volume>
<numero>12</numero>
<issue>12</issue>
<page-range>33-55</page-range><publisher-loc><![CDATA[Uberaba ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LÜDKE]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ANDRÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. E. D. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pesquisa em educação: abordagens qualitativas]]></source>
<year>2013</year>
<edition>2 ed</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Pedagógica e Universitária,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MIZUKAMI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria da Graça Nicoletti.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Escola e aprendizagem da docência: processos de investigação e formação]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Carlos ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EdUFSCar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOURA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eliton Meireles de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O programa institucional de bolsa de iniciação à docência PIBID na formação inicial de professores de matemática]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Uberlândia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Programa de Pós-graduação em Educação, Universidade Federal de Uberlândia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NÓVOA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antônio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Professores - Imagens do futuro presente]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Educa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PAREDES]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. G. O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Um estudo sobre o PIBID: saberes em construção na formação de professores de ciências]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Curitiba ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Paraná]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[REALI]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. M. M. R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[TANCREDI]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. M. S. P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A importância do que aprende na escola: análise de uma experiência de parceria escola-famílias e universidade-escola]]></article-title>
<source><![CDATA[Paideia]]></source>
<year>2005</year>
<volume>15</volume>
<numero>31</numero>
<issue>31</issue>
<page-range>239-47</page-range><publisher-loc><![CDATA[Ribeirão Preto, SP ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SHULMAN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lee]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Conocimiento y enseñanza: fundamentos de la Nueva reforma. Profesorado]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de currículum y formación del profesorado]]></source>
<year>2005</year>
<volume>9</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[STANZANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. de L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O papel do PIBID na formação inicial de professores de Química na Universidade Estadual de Londrina]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londrina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Londrina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TARDIF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maurice]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Saberes docentes e formação profissional]]></source>
<year>2012</year>
<edition>13. ed.</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ZEICHNER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ken. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Repensando as conexões entre a formação na universidade e as experiências de campo na formação de professores em faculdades e universidades]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação]]></source>
<year>2010</year>
<volume>35</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>479-504</page-range><publisher-loc><![CDATA[Santa Maria ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
