<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1676-2592</journal-id>
<journal-title><![CDATA[ETD Educação Temática Digital]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[ETD - Educ. Temat. Digit.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1676-2592</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Campinas - UNICAMP]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1676-25922019000300760</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.20396/etd.v21i3.8652084</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A OFERTA DA FORMAÇÃO DE PROFESSORES EM EDUCAÇÃO FÍSICA NA MODALIDADE DE EDUCAÇÃO A DISTÂNCIA NO BRASIL]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[THE OFFER OF PHYSICAL EDUCATION TEACHER TRAINING ON DISTANCE LEARNING IN BRAZIL]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[LA OFERTA DE FORMACIÓN DE PROFESORES EN EDUCACIÓN FÍSICA EN LA MODALIDAD DE EDUCACIÓN A DISTANCIA EN BRASIL]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rafael Teixeira da]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gawryszewski]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bruno]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Rio de Janeiro  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Rio de Janeiro RJ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Rio de Janeiro Faculdade de Educação ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Rio de Janeiro RJ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<volume>21</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>760</fpage>
<lpage>781</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1676-25922019000300760&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1676-25922019000300760&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1676-25922019000300760&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO Este artigo apresenta uma análise sobre a oferta da formação de professores de Educação Física na modalidade da Educação a Distância (EaD), buscando cotejar sua expansão com as políticas educacionais e a participação do Estado como agente crucial na estratégia de expansão do ensino superior, especialmente para o setor privado. A metodologia de trabalho privilegiou a revisão bibliográfica sobre políticas de formação de professores por EaD e a extração de dados da Sinopse Estatística da Educação Superior dos anos de 2006, 2009, 2012, 2015 e 2017. Os resultados atestam a expansão contínua das matrículas por EaD nos cursos de Educação Física e que o crescimento tem se sustentado através das vagas ofertadas, sobretudo pela Universidade do Norte do Paraná (Unopar). O incremento dessa modalidade reforça a necessidade de aprofundamento nos estudos sobre um processo social que altera significativamente as formas de ensino e aprendizagem na educação superior e que cria um novo nicho de mercado para o setor privado, tutelado e estimulado pelas ações políticas do Estado.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT This article presents an analysis about the offer of physical education teacher training in the Distance Learning (DL) modality, seeking to compare its expansion with educational policies and the participation of the State as a crucial agent in the strategy of expansion of higher education, especially for the sector private. The work methodology focused on the literature review on teacher education policies by DL and the extraction of data from the Statistical Synopsis of Higher Education in the years 2006, 2009, 2012, 2015 and 2017. The results attest to the continuous expansion of enrollment by DL in the courses of Physical Education and that growth has been sustained through the vacancies offered, mainly by the University of North of Paraná (Unopar). The increase of this modality reinforces the need to deepen the studies on a social process that significantly changes the forms of teaching and learning in higher education and that creates a new niche market for the private sector, protected and stimulated by the political actions of the State.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN Este artículo presenta un análisis sobre la oferta de la formación de profesores de educación física en la modalidad de Educación a Distancia (EaD), buscando cortejar su expansión con las políticas educacionales y la participación del Estado como agente crucial en la estrategia de expansión de la enseñanza superior, especialmente para el sector privado. La metodología de trabajo privilegió la revisión bibliográfica sobre políticas de formación de profesores por EaD y la extracción de datos de la Sinopsis Estadísticas de la Enseñanza Superior de los años de 2006, 2009, 2012, 2015 y 2017. Los resultados demuestran la expansión continua de las matrículas por EaD en los cursos de Educación Física y que el crecimiento se ha sostenido a través de los cupos ofrecidos, sobre todo por la Universidad del Norte de Paraná (Unopar). El incremento de esta modalidad refuerza la necesidad de profundizar en los estudios sobre un proceso social que cambia las formas de enseñanza y aprendizaje en la educación superior y que crea un nuevo tipo de mercado para el sector privado, tutelado y estimulado por las acciones políticas del Estado.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Educação a Distância]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Educação Física]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formação de professores]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Distance Learning]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Physical Education]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teacher Training]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Educación a Distancia]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Educación Física]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Formación de profesores]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANVERSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Luiza B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A prática reflexiva na formação de professores de Educação Física na modalidade EAD]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Ciência e Movimento. Brasília]]></source>
<year>2017</year>
<volume>25</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>122-36</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARRETO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Raquel Goulart]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LEHER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roberto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Do discurso e das condicionalidades do Banco Mundial, a educação superior ''emerge&#8221; terciária']]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Educação]]></source>
<year>2008</year>
<volume>13</volume>
<numero>39</numero>
<issue>39</issue>
<page-range>423-36</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Lei nº 9.394, de 20 de dezembro de 1996. Estabelece as diretrizes e bases da educação nacional]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília, DF ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diário Oficial da União]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Decreto nº 2.494, de 10 de fevereiro de 1998. Regulamenta o artigo 80 da LDB]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lex]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Decreto nº 5.622/2005, de 19 de dezembro de 2005. Regulamenta o artigo 80 da Lei nº 9.394, de 20 de dezembro de 1996, que estabelece as diretrizes e bases da educação nacional]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lex]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Decreto nº 5.800/2006, de 8 de junho de 2006. Dispõe sobre o sistema Universidade Aberta do Brasil]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lex]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<source><![CDATA[Lei nº 10.172, de 9 de janeiro de 2001. Aprova o Plano Nacional de Educação e dá outras providências]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lex]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CRUVINEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernanda]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A dinâmica, os principais problemas e as qualidades no desenvolvimento de um curso de licenciatura em Educação Física na modalidade a distância]]></article-title>
<source><![CDATA[Pensar a Prática]]></source>
<year>2015</year>
<volume>18</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Goiânia ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREITAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Helena Costa Lopes]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de professores no Brasil: 10 anos de embate entre projetos de formação]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação e Sociedade]]></source>
<year>2002</year>
<volume>23</volume>
<numero>80</numero>
<issue>80</issue>
<page-range>136-67</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GAWRYSZEWSKI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bruno]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[CONFEF: organizador da mercantilização do campo da Educação Física]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Programa de Pós-Graduação em Educação, Faculdade de Educação, Universidade Federal do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GIOLO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jaime]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A Educação a Distância e a Formação de Professores]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação e Sociedade]]></source>
<year>2008</year>
<volume>29</volume>
<numero>105</numero>
<issue>105</issue>
<page-range>1211-34</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>INSTITUTO NACIONAL DE ESTUDOS E PESQUISAS ANÍSIO TEIXEIRA</collab>
<source><![CDATA[Censo Escolar 2016: notas estatísticas]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[INEP/MEC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>INSTITUTO NACIONAL DE ESTUDOS E PESQUISAS ANÍSIO TEIXEIRA</collab>
<source><![CDATA[Sinopse Estatística da Educação Superior 2017 [online]]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Inep]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>INSTITUTO NACIONAL DE ESTUDOS E PESQUISAS ANÍSIO TEIXEIRA</collab>
<source><![CDATA[Sinopse Estatística da Educação Superior 2015 [online]]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Inep]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>INSTITUTO NACIONAL DE ESTUDOS E PESQUISAS ANÍSIO TEIXEIRA</collab>
<source><![CDATA[Sinopse Estatística da Educação Superior 2012 [online]]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Inep]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>INSTITUTO NACIONAL DE ESTUDOS E PESQUISAS ANÍSIO TEIXEIRA</collab>
<source><![CDATA[Sinopse Estatística da Educação Superior 2009 [online]]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Inep]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>INSTITUTO NACIONAL DE ESTUDOS E PESQUISAS ANÍSIO TEIXEIRA</collab>
<source><![CDATA[Sinopse Estatística da Educação Superior 2006 [online]]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Inep]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LAZZAROTTI FILHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ari]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PASQUALI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dennia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FURTADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roberto Pereira]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Quem ficou e o que ficou na formação do curso de Educação Física, licenciatura, na modalidade a distância]]></source>
<year>2015</year>
<conf-name><![CDATA[ Congresso Brasileiro de Ciências do Esporte, 19]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Vitória ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Colégio Brasileiro de Ciências do Esporte]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MALANCHEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Julia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As políticas de formação inicial a distância de professores no Brasil: democratização ou mistificação]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Ciências da Educação, Universidade Federal de Santa Catarina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MANDELI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Aline de Souza]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[EAD e UAB: a consolidação da fábrica de professores em nível superior]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[EVANGELISTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Olinda]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SEKI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Allan Keji]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Formação de professores no Brasil: leituras a contrapelo]]></source>
<year>2017</year>
<page-range>197-232</page-range><publisher-loc><![CDATA[Araraquara ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Junqueira &amp; Marin]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NOZAKI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Hajime]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação Física e Reordenamento no Mundo do Trabalho: mediações da regulamentação da profissão]]></source>
<year>2004</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernanda Cruvinel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de professores de Educação Física a distância: a experiência da Universidade de Brasília]]></article-title>
<source><![CDATA[Motrivivência]]></source>
<year>2014</year>
<volume>26</volume>
<numero>43</numero>
<issue>43</issue>
<page-range>55-69</page-range><publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernanda Cruvinel]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MASCARENHAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O cenário dos cursos de licenciatura em Educação Física a distância no contexto do sistema Universidade Aberta do Brasil]]></source>
<year>2013</year>
<conf-name><![CDATA[ Congresso Brasileiro de Ciências do Esporte, 18]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Colégio Brasileiro de Ciências do Esporte]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIMENTEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernanda Cruvinel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Expansão do ensino superior e formação profissional em Educação Física: um mapeamento dos cursos na modalidade de Educação a Distância]]></article-title>
<source><![CDATA[Pensar a Prática]]></source>
<year>2013</year>
<volume>16</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>1187-201</page-range><publisher-loc><![CDATA[Goiânia ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sousa SOBRINHO]]></surname>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Formação de professores na sociedade do capital: uma análise crítica das diretrizes curriculares nacionais para os cursos superiores de educação física]]></article-title>
<source><![CDATA[Motrivivência]]></source>
<year>2011</year>
<numero>36</numero>
<issue>36</issue>
<page-range>129-48</page-range><publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
