<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1809-3876</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista e-Curriculum]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[e-Curriculum]]></abbrev-journal-title>
<issn>1809-3876</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Pontifícia Universidade Católica de São Paulo]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1809-38762023000100315</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.23925/1809-3876.2023v21e55064</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Currículo e Formação Humana: Dilemas da Sociedade Contemporânea]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Curriculum and Human Formation: Dilemmas of Contemporary Society]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Currículum y Formación Humana:Dilemas de la Sociedad Contemporánea]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Adriana Regina de Jesus]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LIMA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Cezar Bueno de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual de Londrina Programa de Pós-Graduação em Educação ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,PUC-PR Programa de Pós-Graduação (Mestrado) em Direitos Humanos e Políticas Púbicas ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<volume>21</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1809-38762023000100315&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1809-38762023000100315&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1809-38762023000100315&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo O artigo tem como objetivo compreender a relação entre currículo e formação humana no contexto da contemporaneidade e identificar suas consequências no processo formativo. Para tanto, utilizam-se como metodologia a abordagem qualitativa e a pesquisa bibliográfica, tendo como parâmetro os pressupostos do materialismo histórico-dialético. Ao término do estudo, constatou-se a necessidade de pensar a organização curricular com parâmetro na formação humana baseada nos princípios da ontologia do ser social em sua totalidade.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The article aims to understand the relationship between curriculum and human training in the contemporary context and to identify its consequences in the training process. For this purpose, a qualitative approach and bibliographical research are used as a methodology, having as a parameter the assumptions of historical-dialectical materialism. At the end of the study, it was verified the need to think about the curricular organization with a parameter in human formation based on the principles of the ontology of the social being in its entirety.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen El artículo tiene como objetivo comprender la relación entre currículo y formación humana en el contexto contemporáneo e identificar sus consecuencias en el proceso formativo. Para ello se utiliza como metodología un enfoque cualitativo y una investigación bibliográfica, teniendo como parámetro los presupuestos del materialismo histórico-dialéctico. Al final del estudio, se verificó la necesidad de pensar la organización curricular con un parámetro en la formación humana a partir de los principios de la ontología del ser social en su totalidad.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[formação humana]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[currículo]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[projeto social]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[projeto democrático]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[diferença]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[human formation]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[curriculum]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[social project]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[democratic project]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[difference]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[formación humana]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[plan de estudios]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[proyecto social]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[proyecto democrático]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[diferencia]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[APPLE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michael W]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação e poder]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Artes Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BACHELARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gaston]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[L&#8217;engagement rationaliste]]></source>
<year>1972</year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PUF]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BACHELARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gaston]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La formación del espíritu científico: contribución a un psicoanálisis del conocimiento objetivo]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARBOSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Manuel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Acção educativa perante o fim das certezas: oportunidade para mudar de registro epistemológico?]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Portuguesa de Educação]]></source>
<year>1998</year>
<volume>10</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>45-58</page-range><publisher-loc><![CDATA[Minho ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASALI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alípio Márcio Dias]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Saberes e procederes escolares: o singular, o parcial, o universal]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[SEVERINO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antônio Joaquim]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FAZENDA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ivani Catarina Arantes]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Conhecimento, pesquisas e educação]]></source>
<year>2001</year>
<page-range>05-7</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Papirus]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASALI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alípio Márcio Dias]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elite intelectual e restauração da Igreja]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DUSSEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Enrique]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[En búsqueda del sentido (origen y desarrollo de una filosofía de la liberación]]></article-title>
<source><![CDATA[Anthropos]]></source>
<year>1998</year>
<numero>180</numero>
<issue>180</issue>
<page-range>13-36</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ECO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Umberto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Sobre algumas funções da literatura]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[ECO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Umberto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sobre a literatura]]></source>
<year>1991</year>
<page-range>9-22</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Record]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERNANDES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Margarida Ramires]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Mudança e inovação na pós-modernidade: perspectivas curriculares]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Porto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FEYERABEND]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paul]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Contra o método: esboço de uma teoria anárquica da teoria do conhecimento]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Livraria Francisco Alves]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FJELD]]></surname>
<given-names><![CDATA[Anders]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[QUITANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Laura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Reinstitucionalización, formas de vida y acciones igualitarias: reinvenciones de lo común hoy contra el capitalismo neoliberal]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Estudios Sociales]]></source>
<year>2019</year>
<numero>70</numero>
<issue>70</issue>
<page-range>2-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia da autonomia: saberes necessários à prática educativa]]></source>
<year>2000</year>
<edition>50</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GIROUX]]></surname>
<given-names><![CDATA[Henry]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os professores como intelectuais: rumo a uma pedagogia crítica da aprendizagem]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Artes Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GOERGEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pedro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pós-modernidade, ética e educação]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autores Associados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HABERMAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jünger]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Que significa socialismo hoje? Revolução recuperadora e necessidade de revisão da esquerda]]></article-title>
<source><![CDATA[Novos Estudos Cebrap]]></source>
<year>1990</year>
<numero>30</numero>
<issue>30</issue>
<page-range>43-61</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HALL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Stuart]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Identidade cultural na pós-modernidade]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[DP&amp;A]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KOSIK]]></surname>
<given-names><![CDATA[Karel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dialética do concreto]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KUHN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Thomas S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A estrutura das revoluções científicas]]></source>
<year>1975</year>
<edition>5</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Perspectiva]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LLAVADOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco Beltrán]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Las determinaciones y el cambio del currículo]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[ANGULO]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Félix]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BLANCO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nieves]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Teoría y desarrollo del currículo]]></source>
<year>1994</year>
<page-range>369-83</page-range><publisher-loc><![CDATA[Málaga ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Aljibe]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LÜCK]]></surname>
<given-names><![CDATA[Heloisa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Estratégia para a ação global e coletiva do ensino]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Gestão em Rede]]></source>
<year>1995</year>
<numero>72</numero>
<issue>72</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Curitiba ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MCLAREN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Peter]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A vida nas escolas: uma introdução à pedagogia crítica nos fundamentos da educação]]></source>
<year>2000</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Artes Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MORGAN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gareth]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Imagens da organização]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Atlas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PEIRCE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Charles Sanders]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Semiótica e filosofia]]></source>
<year>1975</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cultrix/EdUSP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[POPPER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Karl R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Conjecturas e refutações]]></source>
<year>1972</year>
<edition>3</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UnB]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAVIANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dermeval]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Escola e democracia]]></source>
<year>1991</year>
<edition>25</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez: Autores Associados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SFEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lucien]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Crítica da comunicação]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Loyola]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TORRES SANTOMÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jurjo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Globalização e interdisciplinaridade]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Artes Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WELLMER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Albrecht]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Razón, utopia, y la dialéctica de la ilustración]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[GUIDDENS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Anthony]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Habermas y la modernidad]]></source>
<year>1991</year>
<page-range>65-110</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cátedra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
