<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1809-4309</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Práxis Educativa]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Práxis Educativa]]></abbrev-journal-title>
<issn>1809-4309</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Programa de Pós-Graduação em Educação - Ponta Grossa  ]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1809-43092021000100200</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.5212/praxeduc.v.16.15143.005</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Los viajes de Paulo Freire a España (1984-1994) y la consolidación del ámbito académico de la pedagogía social a partir de los años noventa]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Viagens de Paulo Freire à Espanha (1984-1994) e a consolidação do campo acadêmico de pedagogia social dos anos noventa]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Paulo Freire's journeys to Spain (1984-1994) and the consolidation of the academic field of social pedagogy from the 90s]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Zaldívar]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jon Igelmo]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Uceda]]></surname>
<given-names><![CDATA[Patricia Quiroga]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad Complutense de Madrid (UCM) Departamento de Estudios Educativos de la Facultad de Educación ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidad Complutense de Madrid (UCM) Departamento de Estudios Educativos de la Facultad de Educación ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2021</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2021</year>
</pub-date>
<volume>16</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1809-43092021000100200&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1809-43092021000100200&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1809-43092021000100200&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen: Las ideas de Paulo Freire llegaron a España a partir de los años setenta. Los primeros espacios de recepción fueron los proyectos de educación popular que estaban siendo impulsados por sectores progresistas de la Iglesia y también por los Movimientos de Renovación Pedagógica. A finales de los años ochenta y principios de noventa las ideas de Freire fueron recibidas en el ámbito académico de la pedagogía. Los viajes que Freire realiza a España entre 1984 y 1994, cuatro viajes que son estudiados con detalle en este artículo, son una fuente histórica clave para este estudio de la presencia del pensamiento del pedagogo brasileño en las Facultades de Educación españolas. La hipótesis central que desarrollamos en este trabajo es que tomando como referencia la obra de Freire la pedagogía social consiguió cavar su propio espacio en el campo académico de la pedagogía en España.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo: As ideias de Paulo Freire chegaram à Espanha a partir da década de 1970. Os primeiros espaços de acolhimento foram os projetos de educação popular promovidos por setores progressistas da Igreja e também pelos Movimentos Pedagógicos de Renovação. As ideias de Freire foram recebidas no campo acadêmico da pedagogia no final dos anos 80 e início dos anos 90. As viagens de Freire à Espanha entre 1984 e 1994, quatro viagens que são estudadas em detalhes neste artigo, são uma fonte histórica fundamental para este estudo da presença do pensamento do pedagogo brasileiro nas Escolas de Educação da Espanha. A hipótese central que desenvolvemos neste trabalho é que, tomando como referência o trabalho de Freire, a pedagogia social conseguiu cavar seu próprio espaço no campo acadêmico da pedagogia na Espanha.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Resumen: Paulo Freire's ideas came to Spain since the 1970s. The first reception spaces were the popular education projects that were being promoted by progressive sectors of the Church and also by the Pedagogical Renewal Movements. Later Freire's ideas were received in the academic field of pedagogy in the late 1980s and early 1990s. Freire's trips to Spain between 1984 and 1994, four trips that are studied in detail in this article, are a key historical source for studying of the presence of the Brazilian pedagogue's thought in the Spanish Faculties of Education. The central hypothesis that we develop in this work is that taking Freire's work as a reference, social pedagogy managed to dig its own space in the academic field of pedagogy in Spain.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Paulo Freire]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[España]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Pedagogía social]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Educación Popular]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Paulo Freire]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Espanha]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Pedagogia Social]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Educação Popular]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Paulo Freire]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Spain]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Social Pedagogy]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Popular Education]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ARCHIVO GENERAL DE LA UCM</collab>
<source><![CDATA[Investidura &#8216;honoris causa&#8217; a Paulo Freire]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Carpeta ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ES-AGUCM 69/03-16]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BLANCO]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La pedagogía de Paulo Freire]]></source>
<year>1982</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Zero]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOTEY]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FORMARIZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Presència de Freire en el naixement i l&#8217;evolució de les escoles d&#8217;adults a Catalunya]]></article-title>
<source><![CDATA[Temps d&#8217;Educació]]></source>
<year>1989</year>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>33-59</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BERNAL-GUERRERO]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Influencias en el pensamiento de Víctor García Hoz (1911-1998)]]></article-title>
<source><![CDATA[Bordón. Revista de Pedagogía]]></source>
<year>1999</year>
<volume>51</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>209-17</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CANALES]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[From Soul to matter: the new Spanish Francoist pedagogy&#8217;s plunge into experimental pedagogy and the influence of Raymond Buyse]]></article-title>
<source><![CDATA[Paedagogica Historica]]></source>
<year>2019</year>
<volume>55</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>451-69</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASTELLS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ciudad, democracia y socialismo]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASTELLS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FLECHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GIROUX]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MACEDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[WILLIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nuevas perspectivas críticas en educación]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARIDE]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ORTEGA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[From Germany to Spain: origins and Transitions of Social Pedagogy through 20th Century Europe]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[KORNBECK]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ÚCAR]]></surname>
<given-names><![CDATA[X.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Latin American Social Pedagogy: relaying concepts, values and methods between Europe and the Americans]]></source>
<year>2015</year>
<page-range>13-27</page-range><publisher-loc><![CDATA[Bremen ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EHF Academic press Gmbb-Verlang]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASTRO]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dios es ateo]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Popular]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DEL POZO ANDRÉS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[RABAZAS ROMERO]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Exploring new concepts of popular education: politics, religión and citizenship in the suburban schools of Madrid, 1940-1975]]></article-title>
<source><![CDATA[Paedagogica Historica]]></source>
<year>2006</year>
<volume>42</volume>
<numero>1-2</numero>
<issue>1-2</issue>
<page-range>221-42</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>EL PERIÓDICO</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La Universidad de Barcelona rinde homenaje a Paulo Freire, el gran alfabetizado de adultos en Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[Publicado en diario El Periódico]]></source>
<year>1998</year>
<page-range>4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ESCOBAR AGUIRRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Paulo Freire: otra pedagogía política]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Complutense de Madrid]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERMOSO ESTÉBANEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[¿Pedagogía social o Ciencias de la Educación Social?]]></article-title>
<source><![CDATA[Pedagogía Social. Revista Interuniversitaria]]></source>
<year>2003</year>
<numero>10</numero>
<issue>10</issue>
<page-range>61-84</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERNÁNDEZ FERNÁNDEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Paulo Freire y la educación liberadora]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[TRILLA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El legado pedagógico del siglo XX para la escuela del siglo XXI]]></source>
<year>2001</year>
<page-range>313-42</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grao]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FLECHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Presentació]]></article-title>
<source><![CDATA[Temps d&#8217;Educación]]></source>
<year>1989</year>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>11-3</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FLECHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Conversant amb Paulo Freire]]></article-title>
<source><![CDATA[Temps d&#8217;Educación]]></source>
<year>1989</year>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>105-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La pràctica educativa]]></article-title>
<source><![CDATA[Temps d&#8217;Educación]]></source>
<year>1989</year>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>91-100</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Dicurs pronunciat a l&#8217;acte d&#8217;investidura com a Doctor Honoris Causa per la Universitat de Barcelona]]></article-title>
<source><![CDATA[Temps d&#8217;Educació]]></source>
<year>1989</year>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>101-3</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Educación y participación comunitaria]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[CASTELLS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FLECHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GIROUX]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MACEDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[WILLIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nuevas perspectivas críticas en educación]]></source>
<year>1994</year>
<page-range>83-96</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogía del Oprimido]]></source>
<year>2005</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI Editores]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ORRANTIA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Paulo Freire: perspectivas críticas en educación en Barcelona]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[¿Para qué educarnos? (Conferencia del día 26 de noviembre de 1984)]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA MADRID]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Freire en Salamanca. Tres conferencias y una charla abierta con los alumnos]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>21-37</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PCC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Virtudes del educador (Conferencia del día 27 de noviembre de 1984)]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA MADRID]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Freire en Salamanca. Tres conferencias y una charla abierta con los alumnos]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>38-59</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PCC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Discurso Paulo Freire]]></article-title>
<source><![CDATA[Rizoma Freireano]]></source>
<year>2017</year>
<page-range>23</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GADOTTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[W.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[TORRES]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Paulo Freire una biobibliografía]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI Editores]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA HOZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La educación liberadora según Paolo Freire]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Española de Pedagogía]]></source>
<year>1974</year>
<numero>126</numero>
<issue>126</issue>
<page-range>161-74</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA MADRID]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Freire en Salamanca]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PPC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA MADRID]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Epílogo. Treinta años después]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA MADRID]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Freire en Salamanca]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>101-16</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PCC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA Y GARCÍA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[AUBACH GUIU]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La Universidad Pontificia de Salamanca: sus raíces, su pasado, su futuro]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Salamanca ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Pontificia de Salamanca]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GIROUX]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Paulo Freire&#8217;s Approach to Radical Educaional Reform]]></article-title>
<source><![CDATA[Curriclum Inquity]]></source>
<year>1981</year>
<volume>9</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>127-41</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GIROUX]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ideology, Culture, and the Process of Schooling]]></source>
<year>1981</year>
<publisher-loc><![CDATA[Philadelphia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Temple University Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GLASS]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Freire, Paulo: pedagogy of the oppressed and critical pedagogy]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[PHILLIPS]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Encyclopedia of Educational Theory and Philosophy]]></source>
<year>2014</year>
<page-range>336-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[United States ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[SAGE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GONZÁLEZ-GERALDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Aportaciones de María de Maeztu a los inicios de la Pedagogía Social en España]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Complutense de Educación]]></source>
<year>2019</year>
<volume>30</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>293-306</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GROVES]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Looking up to Paulo Freire: education and political culture during the Spanish transition to democracy]]></article-title>
<source><![CDATA[Paedagogica Historica]]></source>
<year>2011</year>
<volume>47</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>701-17</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HERNÁNDEZ ARISTU]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogía del ser. Aspectos antropológicos y emancipatorios de la pedagogía de Paulo Freire]]></source>
<year>1984</year>
<publisher-loc><![CDATA[Zaragoza ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pensas de la Universidad de Zaragoza]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HERNÁDEZ DÍAZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La renovación pedagógica en España al final de la transición. El encuentro de los movimientos de renovación pedagógica y el ministro Maravall (1983)]]></article-title>
<source><![CDATA[Educació i Historia: Revista d&#8217;Història de l&#8217;Educació]]></source>
<year>2011</year>
<numero>18</numero>
<issue>18</issue>
<page-range>81-105</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[IGELMO ZALDÍVAR]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Paulo Freire y Jon Holt: de la educación liberadora a la libertad más allá de la educación]]></article-title>
<source><![CDATA[Educació i Historia: Revista d&#8217;Història de l&#8217;Educació]]></source>
<year>2013</year>
<numero>21</numero>
<issue>21</issue>
<page-range>13-35</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[IGELMO ZALDÍVAR]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El Edificio de la Almudena de Ciudad Universitaria (1928-2019)]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[IGELMO ZALDÍVAR]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FERNÁNDEZ ENGUITA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Edificio de la Almudena de Ciudad Universitaria]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-loc><![CDATA[Salamanca ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[FahrenHouse]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[IGELMO ZALDÍVAR]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[JOVER OLMEDA]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Cuestionando la narrativa del aprendizaje servicio a partir de dos iniciativas de extensión social universitaria de orientación católica en la década de 1950 en España]]></article-title>
<source><![CDATA[Utopía y praxis latinoamericana]]></source>
<year>2019</year>
<numero>87</numero>
<issue>87</issue>
<page-range>151-62</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[JOVER]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Roots and Developments of Pädagogik in Spain]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[KUDLACOVÁ]]></surname>
<given-names><![CDATA[B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[RAJSKY]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Education and &#8220;Pädagogik&#8221;]]></source>
<year>2019</year>
<page-range>248-62</page-range><publisher-loc><![CDATA[Berlin ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Peter Lang]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MACHADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A concepção de Pedagogia Social na formação dos Educadores Sociais na Espana]]></article-title>
<source><![CDATA[Práxis Educativa]]></source>
<year>2017</year>
<volume>12</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>657-81</page-range><publisher-loc><![CDATA[Ponta Grossa ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MAINER BAQUÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La forja de un campo profesional: pedagogía y didáctica de la ciencias sociales en España (1900-1970)]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Consejo Superior de Investigaciones Científicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MÍNGUEZ ÁLVAREZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Evolución de la Pedagogía Social para consolidarse como disciplina científica]]></article-title>
<source><![CDATA[Pedagogía Social. Revista Interuniversitaria]]></source>
<year>2004</year>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>25-54</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MONCLÚS ESTELLA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogía de la contradicción: Paulo Freire]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Anthropos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PÉREZ QUITINA]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SÁNCHEZ LEÓN]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Cuarenta años de movimientos ciudadanos]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[PÉREZ QUITINA]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SÁNCHEZ LEÓN]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Memoria ciudadana y movimiento vecinal]]></source>
<year>2008</year>
<page-range>13-8</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Catarata]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B46">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PÉREZ SERRANO]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Origen y evolución de la Pedagogía Social]]></article-title>
<source><![CDATA[Pedagogía Social. Revista Interuniversitaria]]></source>
<year>2002</year>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>193-231</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B47">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RACIONERO]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SERRADELL]]></surname>
<given-names><![CDATA[O.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Antecedentes de las comunidades de aprendizaje]]></article-title>
<source><![CDATA[Educar]]></source>
<year>2005</year>
<numero>35</numero>
<issue>35</issue>
<page-range>29-39</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B48">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RUIZ BERRIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Manuel Bartolomé Cossío y los comienzos de los estudios de Pedagogía en la Universidad de Madrid]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[RUIZ BERRIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogía y Educación ante el siglo XXI]]></source>
<year>2005</year>
<page-range>117-42</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Complutense de Madrid]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B49">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SÁNCHEZ AROCA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Voices Inside Schools - La Verneda-Sant Martí: A School Where People Dare to Dream]]></article-title>
<source><![CDATA[Harvard Educational Review]]></source>
<year>1999</year>
<volume>69</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>320-36</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B50">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANS VILA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Presentación de Paulo Freire]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÍA MADRID]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Freire en Salamanca. Tres conferencias y una charla abierta con los alumnos]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>18-20</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PCC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B51">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SEGURO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La participación de los católicos en el movimiento obrero de Barcelona (1946-1978)]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Departament D&#8217;Història Contemporània, Universitat de Barcelona]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B52">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SIEFER]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los sacerdotes obreros (los hechos y las consecuencias)]]></source>
<year>1965</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Nova Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B53">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Os fundamentos freirianos da Pedagogia Social em construção no Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[Pedagogía Social. Revista Interuniversitaria]]></source>
<year>2016</year>
<volume>27</volume>
<page-range>179-98</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B54">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TRILLA I BERNET]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La relació teoría-pràctica en la pedagogía del Paulo Freire]]></article-title>
<source><![CDATA[Temps d&#8217;Educació]]></source>
<year>1989</year>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>15-32</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B55">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ÚCAR]]></surname>
<given-names><![CDATA[X.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Pedagogía Social en Europa y América Latina: Diálogos e interacciones en el marco de lo común]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[DEL POZO SERRANO]]></surname>
<given-names><![CDATA[F. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogía Social en Iberoamérica: Fundamentos, ámbitos y retos para la acción socioeducativa]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>3-33</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barranquilla ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad del Norte-UNED]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
