<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1982-7806</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos de História da Educação]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cad. Hist. Educ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1982-7806</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[EDUFU - Editora da Universidade Federal de Uberlândia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1982-78062023000100041</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.14393/che-v22-2023-169</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Os Salesianos no processo de expansão do Ensino Secundário e na formação dos jovens em Mato Grosso (1895-1951)]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Los Salesianos en el proceso de expansión de la Enseñanza Secundaria y en la formación de los jóvenes en Mato Grosso (1895-1951)]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The Salesians in the process of expansion of Secondary School and in the training of young people in Mato Grosso (1895-1951)]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sá]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elizabeth Figueiredo de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Furtado]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alessandra Cristina]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de Mato Grosso  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal da Grande Dourados  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<volume>22</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1982-78062023000100041&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1982-78062023000100041&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1982-78062023000100041&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Este artigo analisa o processo de expansão das escolas secundárias confessionais salesianas em Mato Grosso e a sua contribuição na formação civilizadora dos jovens de maior poder aquisitivo desse estado, no período de 1895 a 1951. Inicialmente, consultamos dissertações, teses e obras produzidas sobre a Ordem Salesiana no Brasil e no estado de Mato Grosso. Após, voltamo-nos para as fontes documentais, priorizando os periódicos. A análise está ancorada nos aportes de Norbert Elias. Os resultados apontaram que a atuação educacional da Ordem Salesiana se direcionou e expandiu, principalmente, para o sul do estado, onde ofereciam o ensino secundário para ambos os sexos, em escolas distintas, visando a formação civilizatória dos jovens de famílias de maior poder aquisitivo, preparando-os como líderes para atuarem na sociedade, no caso dos rapazes, e de esposas e mães conscientes de seus deveres para com a família e sociedade, no caso das moças.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen Este artículo analiza el proceso de expansión de las escuelas secundarias confesionales salesianas en Mato Grosso y su contribución en la formación civilizadora de los jóvenes con mayor poder adquisitivo de ese estado, en el periodo de 1895 a 1951. Inicialmente, consultamos disertaciones, tesis y obras producidas sobre la Orden Salesiana en Brasil y en el estado de Mato Grosso. Después, nos volcamos a las fuentes documentales, priorizando los periódicos. El análisis está anclado en los aportes de Norbert Elias. Los resultados apuntaron que la actuación educativa de la Orden Salesiana se direccionó y expandió, principalmente, hacia el sur del estado, donde se ofrecía educación secundaria para ambos sexos, en diferentes escuelas, con el objetivo de la formación civilizadora de los jóvenes de familias con mayor poder adquisitivo, preparándolos como líderes para actuar en la sociedad, en el caso de los muchachos, y de las esposas y madres conscientes de sus deberes para con la familia y la sociedad, en el caso de las muchachas.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract This article analyzes the process of expansion of Salesian confessional secondary schools in Mato Grosso and its contribution to the civilizing formation of young people with greater purchasing power in that state, from 1895 to 1951. Initially, we consulted dissertations, theses, and scientific studies produced on the Salesian Order in Brazil and in the state of Mato Grosso. Afterwards, we turned to documentary sources, prioritizing scientific journals. The analysis is anchored in the contributions of Norbert Elias. The results showed that the educational performance of the Salesian Order was directed and expanded, mainly to the south of the state, where they offered secondary education for both sexes, in different schools, aiming at the civilizing formation of young people from families with greater purchasing power, preparing them as leaders to act in society, in the case of men, and as wives and mothers conscious of their duties to family and society, in the case of women.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ordem Salesiana]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ensino Secundário]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Expansão]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formação de jovens]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Orden Salesiana]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Enseñanza secundaria]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Expansión]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Formación de jóvenes]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Salesian Order]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Secondary school]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Expansion]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Youth training]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>A CRUZ</collab>
<source><![CDATA[Orgão da Liga Social Catholica Brasileira de Matto-Grosso (MT)]]></source>
<year>1945</year>
<publisher-name><![CDATA[Hemeroteca da Biblioteca Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>A CRUZ</collab>
<source><![CDATA[Orgão da Liga Social Catholica Brasileira de Matto-Grosso (MT)]]></source>
<year>1959</year>
<publisher-name><![CDATA[Hemeroteca da Biblioteca Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>A VIOLETA</collab>
<source><![CDATA[Orgam do Gremio Litterario "Julia Lopes" (MT)]]></source>
<year>1945</year>
<publisher-name><![CDATA[Hemeroteca da Biblioteca Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AZZI]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As Filhas de Maria Auxiliadora no Brasil: cem anos de História]]></source>
<year>1999</year>
<volume>1</volume>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Salesiana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BITTAR]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FERREIRA JUNIOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Professores e Instituições escolares no Contexto do Regionalismo Mato-Grossense]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[CUNHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[F. A. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Campo Grande: 100 anos de construção]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campo Grande ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Matriz]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BRAGHINI]]></surname>
<given-names><![CDATA[K. M. Z]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O ensino secundário brasileiro nos anos 1950 e a questão da qualidade do ensino]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontifícia Universidade Católica de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A racionalidade escolar como processo civilizador: a moral que captura almas]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Portuguesa de Educação]]></source>
<year>2018</year>
<volume>23</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>35-72</page-range><publisher-loc><![CDATA[Braga-PT ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CAVIGLIA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dom Bosco: uma visão histórica]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Salesiana Dom Bosco]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>COLÉGIO SALESIANO CORAÇÃO DE JESUS</collab>
<source><![CDATA[Histórico]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ELIAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Processo Civilizador: uma história dos costumes]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Zahar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FONSECA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Sistema Preventivo de Dom Bosco]]></source>
<year>1999</year>
<edition>3</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CESAP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRANCISCO]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educação e modernidade: os salesianos em Mato Grosso (1894-1919)]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cuiabá ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Entrelinhas/EdUFMT]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRANCISCO]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Religião e Modernidade: a atuação educacional dos Salesianos em Mato Grosso na Primeira República]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[PERARO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Igreja Católica e os cem anos da Arquiodiocese de Cuiabá (1910-2010)]]></source>
<year>2009</year>
<volume>1</volume>
<edition>1</edition>
<page-range>91-108</page-range><publisher-loc><![CDATA[Cuiabá ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edufmt]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GALETTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. S. G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sertão, fronteira, Brasil: imagens de Mato Grosso no mapa da civilização]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cuiabá ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Entrelinhas/EdUFMT]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LIMA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Catolicismo dos Favorecidos e Desfavorecidos dos Bairros em Alto Araguaia, Mato Grosso]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Goiânia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Católica de Goiás]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LOPES]]></surname>
<given-names><![CDATA[I. G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Asilo Santa Rita de Cuiabá: releitura da práxis educativa feminina católica (1890-1930)]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[SÁ]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SIQUEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[REIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Instantes &amp; memória na história da educação]]></source>
<year>2006</year>
<page-range>163-200</page-range><publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Inep]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MARCÍLIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História do Ensino em Mato Grosso]]></source>
<year>1963</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cuiabá ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Secretaria de Educação, Cultura e Saúde]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OLIVEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. S. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Implantação e organização do curso ginasial no sul de Mato Grosso: expressões de um projeto de modernização (1917-1942)]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campo Grande-MS ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal de Mato Grosso do Sul]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OLIVEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CARDOSO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. E. J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A Reforma e a Hegemonia do Ensino de Literatura]]></article-title>
<source><![CDATA[História do Ensino de Língua no Brasil (HELB)]]></source>
<year>2010</year>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>O PEQUENO MENSAGEIRO</collab>
<source><![CDATA[Orgam das Obras de Dom Bosco]]></source>
<year>1927</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cuiabá-MT ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RIBEIRO JUNIOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MARTINS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Reorganização do Sistema de Ensino em Tempos Democráticos: Reforma Curricular de 1951 e o Ensino de História]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year>2018</year>
<volume>18</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Maringá ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ROSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. G. S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Memória da Cultura e da Educação em Mato Grosso do Sul]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campo Grande ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFMS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SÁ]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BARROS]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Entre vestígios e sinais: a construção da história do Instituto Pestalozzi- Campo Grande (1915-1930)]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sujeitos em movimento: instituições, circulação de saberes, práticas educativas e culturais]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>199-210</page-range><publisher-loc><![CDATA[Curitiba ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Appris]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SCARAMUSSA]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Atualidade e repensamento do Sistema Preventivo de Dom Bosco]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Ciências da Educação]]></source>
<year>2013</year>
<numero>28</numero>
<issue>28</issue>
<page-range>157-81</page-range><publisher-loc><![CDATA[Americana ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. M. C. de Souza e]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História das práticas pedagógicas e cultura escolar do Colégio Salesiano de Santa Teresa, Corumbá-MS (1972-1987)]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Campinas, Faculdade de Educação]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. S. da]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Educação Secundária Confessional no Sul de Mato Grosso: Ginásio Imaculada Conceição]]></article-title>
<source><![CDATA[Poíesis Pedagógica]]></source>
<year>2014</year>
<volume>12</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>61-79</page-range><publisher-loc><![CDATA[Catalão-GO ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TRUBILIANO]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. A. B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MARTINS JÚNIOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O Colégio Nossa Senhora Auxiliadora e a Revista Ecos Juvenis: educação e imprensa feminina no sertão mato-grossense (1937-1945)]]></article-title>
<source><![CDATA[Renovações]]></source>
<year>2010</year>
<volume>2</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>2-16</page-range><publisher-loc><![CDATA[Niterói ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
