<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1982-7806</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos de História da Educação]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cad. Hist. Educ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1982-7806</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[EDUFU - Editora da Universidade Federal de Uberlândia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1982-78062024000100430</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.14393/che-v23-e2024-45</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Da campanha &#8220;De pé no chão também se aprende a ler&#8221; à trajetória profissional da professora Nair Almeida de Oliveira]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[De la campaña &#8220;De pé no chão também se aprende a ler&#8221; a la trayectoria profesional de la maestra Nair Almeida de Oliveira]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[From the campaign &#8220;De pé no chão também se aprende a ler&#8221; to the professional trajectory of teacher Nair Almeida de Oliveira]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fialho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lia Machado Fiuza]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cunha]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernanda Ielpo da]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vasconcelos]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Gerardo]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual do Ceará  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual do Ceará  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af3">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Ceará  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<volume>23</volume>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1982-78062024000100430&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1982-78062024000100430&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1982-78062024000100430&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo A pesquisa objetivou compreender, a partir da biografia da professora Nair Almeida de Oliveira, o seu processo de formação profissional e sua atuação como professora na campanha &#8220;de pé no chão também se aprende a ler&#8221;, na cidade de Natal, no Rio Grande do Norte (1961-1964). Amparando-se teoricamente na história cultural e metodologicamente na história oral entrecruzada com fontes imagéticas, utilizaram-se entrevistas temáticas com a biografada (já falecida) e três pessoas que com ela conviveram. Nair Oliveira, filha de agricultores analfabetos, estudou e tornou-se professora na congregação Irmã Vitória. Dedicou sua vida à educação dos pobres e destacou-se por sua liderança no bairro das Rocas, especialmente na educação de jovens e adultos no período da campanha. Atuou enfaticamente na erradicação do analfabetismo e na democratização da educação de maneira contextualizada, por incorporar a cultura popular nos processos de ensino com o método de Paulo Freire.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen La investigación tuvo como objetivo comprender, a partir de la biografía de la docente Nair Almeida de Oliveira, su proceso de formación profesional y su actuación como docente en la campaña &#8220;De pé no chão também se aprende a ler&#8221;, en la ciudad de Natal, en Rio Grande do Norte (1961-1964). Apoyándose teóricamente en la historia cultural y metodológicamente en la historia oral entrecruzada con fuentes imaginarias, se utilizaron entrevistas temáticas con la biografiada (ya fallecida) y tres personas que vivieron con ella. Nair Oliveira, hija de agricultores analfabetos, estudió y se convirtió en maestra en la congregación Irmã Vitória. Dedicó su vida a la educación de los pobres y se destacó por su liderazgo en el barrio Rocas, especialmente en la educación de jóvenes y adultos durante el período de la campaña. Actuó enfáticamente en la erradicación del analfabetismo y en la democratización de la educación de forma contextualizada, al incorporar la cultura popular en los procesos de enseñanza con el método de Paulo Freire.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The research aimed to understand, based on the biography of professor Nair Almeida de Oliveira, her professional training process and her role as a teacher in the campaign &#8220;De pé no chão também se aprende a ler&#8221;, in the city of Natal, in Rio Grande Norte (1961-1964). Based on cultural history theory and oral history methodology intertwined with imagery sources, thematic interviews were used with the teacher (now deceased) and three people who lived with her. Nair Oliveira is an illiterate farmers&#8217; daughter, who studied and became a teacher at the Sister Vitória congregation. She dedicated her life to the education of the poor people and stood out for her leadership in the Rocas neighborhood, especially in the young people and adults education during the campaign period. She emphatically worked to eradicate illiteracy and democratize education in a contextualized way, by incorporating popular culture into teaching processes using Paulo Freire's method.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Biografia de mulheres]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Educação popular]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Formação de professores]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Biografía de mujeres]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Educación popular]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Formación de profesores]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Biography of women]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Popular education]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Teacher training]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALBERTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Manual de história oral]]></source>
<year>2004</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[FGV]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALMEIDA]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. V. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Trajetórias e memórias de uma educadora: narrativas de formação]]></source>
<year>2011</year>
<conf-name><![CDATA[ EDUCON, 5. 2011, São Cristóvão]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<page-range>1-13</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Cristóvão ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARROS]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[História cultural e história das idéias: diálogos historiográficos]]></article-title>
<source><![CDATA[Cultura]]></source>
<year>2005</year>
<volume>21</volume>
<page-range>259-86</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOURDIEU]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O poder simbólico]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Difel]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CORTEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Memórias da campanha De Pé no Chão também se Aprende a Ler: reflexões sobre a prática pedagógica de ontem e de hoje]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Natal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFRN]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DOSSE]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A biografia à prova da identidade narrativa]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Escritas do Tempo]]></source>
<year>2020</year>
<volume>2</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>7-36</page-range><publisher-loc><![CDATA[Marabá ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERRAROTTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História e história de vida: o método biográfico nas ciências sociais]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Natal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFRN]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FIALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BRAGA JÚNIOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. R. S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Educadora Irmã Maria Montenegro (1923/2008): mulher luz]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[FIALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História, literatura e educação]]></source>
<year>2015</year>
<page-range>109-28</page-range><publisher-loc><![CDATA[Fortaleza ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UECE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FIALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. C. C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Educação formativa de uma líder política cearense: Maria Luiza Fontenele (1950-1965)]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos de História da Educação]]></source>
<year>2018</year>
<volume>17</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>343-64</page-range><publisher-loc><![CDATA[Uberlândia ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FIALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LIMA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. M. S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[QUEIROZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Z. F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Biografia de Aída Balaio: prestígio social de uma educadora negra]]></article-title>
<source><![CDATA[Educação Unisinos]]></source>
<year>2019</year>
<volume>23</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>48-67</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Leopoldo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FREIRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pedagogia da autonomia: saberes necessários à prática educativa]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GÓES]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Livros de Djalma Maranhão no exílio]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Natal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Sebo Vermelho]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>IBGE</collab>
<source><![CDATA[Evolução da população, segundo os municípios]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IBGE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[JOSSO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Experiência de vida e formação]]></source>
<year>2010</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Natal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFRN]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LAZZARI]]></surname>
<given-names><![CDATA[K. C. V.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ARAÚJO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O ciclo da violência e a memória de dor das mulheres usuárias do CRM/Canoas-RS]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Bagoas]]></source>
<year>2018</year>
<numero>19</numero>
<issue>19</issue>
<page-range>208-39</page-range><publisher-loc><![CDATA[Natal ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MARANHÃO]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[De Pé no Chão Também se Aprende a Ler: a escola brasileira com dinheiro brasileiro, uma experiência válida para o mundo subdesenvolvido]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OLIVEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A peregrina do Retorno]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Recife ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Bagaço]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PRANTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. D. P. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os acampamentos da campanha &#8220;De Pé no Chão Também se Aprende a Ler&#8221; e as relações dialógicas com a comunidade local]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-loc><![CDATA[Natal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Programa de Pós-Graduação em Educação, Universidade Federal do Rio Grande do Norte]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAFFIOTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. I. B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Contribuições feministas para o estudo da violência de gênero]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos Pagu]]></source>
<year>2001</year>
<volume>16</volume>
<page-range>115-36</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SALES]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. F. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NARCIZO]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Concepções de formação docente na campanha de Pé no Chão Também se Aprende a Ler]]></source>
<year>2013</year>
<conf-name><![CDATA[ EDUCERE, 11., 2013, Curitiba]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Curitiba ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontifícia Universidade Católica do Paraná]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VASCONCELOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ARAÚJO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Narrativas de mulheres educadoras militantes no contexto autoritário brasileiro (1964-1979)]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Fortaleza ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UECE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[XAVIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[VASCONCELOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[XAVIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. C. V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Biografia e educação: aspectos histórico-teórico-metodológicos]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Pesquisa (Auto) Biográfica]]></source>
<year>2018</year>
<volume>3</volume>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>1016-28</page-range><publisher-loc><![CDATA[Salvador ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
