<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2178-5201</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Acta Scientiarum. Education]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Acta Educ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2178-5201</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Editora da Universidade Estadual de Maringá - EDUEM]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2178-52012024000100413</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.4025/actascieduc.v46i1.60171</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[O ensino da língua na Corte Imperial: estudo da &#8216;Grammatica analytica e explicativa da língua portuguesa&#8217;, de Ortiz e Pardal (1871)]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La enseñanza del lenguaje en la Corte Imperial: estudio de la &#8216;Grammatica analytica e explicativa da lingua portuguesa&#8217;, por Ortiz y Pardal (1871)]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The teaching of language in the Imperial Court: study of 'Grammatica analytica e explicativa da lingua portuguesa', by Ortiz and Pardal (1981)]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Oliveira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando Rodrigues de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Molina]]></surname>
<given-names><![CDATA[Márcia Antonia Guedes]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Guarulhos São Paulo]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Maranhão  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[São Luís Maranhão]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2024</year>
</pub-date>
<volume>46</volume>
<numero>1</numero>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2178-52012024000100413&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2178-52012024000100413&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2178-52012024000100413&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO. Com os objetivos de contribuir para a produção de uma história do ensino de língua portuguesa no Brasil e de compreender os diferentes aspectos envolvidos na adoção e circulação de dispositivos didáticos para esse ensino no século XIX, focaliza-se neste artigo a análise do livro &#8216;Grammatica analytica e explicativa da língua portugueza&#8217;, de José Ortiz e Candido Pardal, adotado oficialmente para uso nas escolas primárias do Rio de Janeiro entre as décadas de 1870 e 1880. Mediante as contribuições da Nova História Cultural e da História da Ideias Linguísticas, analisou-se a configuração textual dessa gramática, a qual se apresenta estruturada sob a ideia de gramática como arte de escrever e falar bem, tal como pressupunha o modelo greco-latino de base filosófica e geral. Verificou-se que a adoção dessa gramática se deu em meio à ausência total de debate pedagógico ou justificativas metodológicas que explicassem a necessidade de renovação dos materiais até então em uso, o que possibilita presumir que sua aprovação e consequente distribuição esteve ligada a interesses de natureza política e ao espaço de privilégio e poder de decisão que ocupava um de seus autores.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN. Con el fin de contribuir a la historia de la enseñanza de la lengua portuguesa en Brasil y comprender los diferentes aspectos relacionados con la adopción y circulación de dispositivos didácticos para esta enseñanza en el siglo XIX, este artículo se centra en el análisis de &#8216;Grammatica analytica e explicativa da lingua portugueza&#8217;, por José Ortiz y Candido Pardal, adoptada oficialmente para su uso en las escuelas primarias de Río de Janeiro entre las décadas de 1870 y 1880. A partir de los aportes de la Nueva Historia Cultural y la Historia de las Ideas Lingüísticas, se analizó la configuración textual de esta gramática, estructurada en la idea de la gramática como arte de escribir y hablar bien, según el modelo grecolatino. Se constató que la adopción de esta gramática se produjo en medio de la ausencia total de debate pedagógico o justificaciones metodológicas que expliquen la necesidad de renovar los materiales hasta ahora en uso, lo que permite asumir que su aprobación y consecuente distribución estuvo ligada a intereses de naturaleza política y el espacio de privilegio y poder de decisión que ocupa uno de sus autores.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT.  In order to contribute to the production of a history of Portuguese language teaching in Brazil and to understand the different aspects involved in the adoption and circulation of didactic devices for this teaching in the nineteenth century, this article focuses on the analysis of the book 'Grammatica analytica e explicativa da lingua Portuguesa', by José Ortiz and Candido Pardal. This book was officially adopted for use in primary schools in Rio de Janeiro between the 1870s and 1880s. Based on the contributions of the New Cultural History and the History of Linguistic Ideas, it was analyzed the textual configuration of this grammar, which is structured under the idea of grammar as the art of writing and speaking well, as the Greco-Latin model of philosophical and general basis. It was verified that the adoption of this grammar occurred with the total absence of pedagogical debate or methodological justifications that would explain the need to renew the materials that were in use. This makes it possible to interpret that its approval and consequent distribution was linked to political interests and the space of privilege and decision-making power occupied by one of its authors.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[ensino de língua portuguesa]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[gramática]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[José Ortiz]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Candido Pardal]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[ensino primário]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[enseñanza de la lengua portuguesa]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[gramática]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[José Ortiz]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Candido Pardal]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[escuela primaria]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Portuguese language teaching]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[grammar]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[José Ortiz]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Candido Pardal]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[primary school]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arnauld]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lancelot]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática de Port-Royal. Gramática geral e razoada]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Martins Fontes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Auroux]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Histoire des Idées Linguistiques]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris, FR ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pierre Mardaga Editeur]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Batista]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. A. G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Galvão]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. M. O.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Livros escolares de leitura no Brasil: elementos para uma história]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mercado de Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bittencourt]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. M. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Livro didático e saber escolar (1810-1910)]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte, MG ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autentica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>Brasil</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Lei de 15 de outubro de 1827]]></article-title>
<source><![CDATA[Manda Crear escolas de primeiras letras]]></source>
<year>1827</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>Brasil</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Decreto n. 1.331-A, de 17 de fevereiro de 1854]]></article-title>
<source><![CDATA[Approva o Regulamento para a reforma do ensino primário e secundário do Município da Côrte]]></source>
<year>1854</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Relatorio do anno de 1872 apresentado á Assembléa Geral (na 1ª sessão da 15ª legislatura) em aditamento ao de 8 de maio de 1872]]></source>
<year>1872</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typografia Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Ministério do Império. Relatório do anno de 1874 apresentado á Assembleia Geral]]></source>
<year>1874</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typografia Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Relatorio do anno de 1872 apresentado á Assembléa Geral na 2ª sessão da 15ª legislatura]]></source>
<year>1873</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typografia Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cavaliere]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A gramática no Brasil: ideias, percursos e parâmetros]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lexikon]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Certeau]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A operação histórica]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Le Goff]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nora]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História: novos problemas]]></source>
<year>1976</year>
<page-range>17-48</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Francisco Alves]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Certeau]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A invenção do cotidiano, 1. Artes de fazer]]></source>
<year>2014</year>
<edition>22</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chartier]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A história cultural: entre práticas e representações]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa, PT ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Difel]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chartier]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A história ou a leitura do tempo]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte, MG ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chevalier]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A língua: linguística e história]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Goff]]></surname>
<given-names><![CDATA[Le]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nora]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História: novos objetos]]></source>
<year>1976</year>
<page-range>84-98</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Francisco Alves]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fávero]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Molina]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A. G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As concepções linguísticas no Século XIX: a gramática no Brasil]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lucerna]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Le Goff]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História e memória]]></source>
<year>2003</year>
<edition>5</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Unicamp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martinez]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Educar e instruir: a instrução pública na Corte Imperial (1870-1889)]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal Fluminense, Niterói]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martins]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Relatório da Inspectoria Geral da instrucção primaria e secundaria do municipio da Corte]]></source>
<year>1874</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mortatti]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. R. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os sentidos da alfabetização: São Paulo - 1876/1994]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Unesp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Orlandi]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. L. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História das ideias linguísticas: construção do saber metalinguístico e constituição da língua nacional]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cárceres, MT ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Unemat]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ortiz]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pardal]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. M. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Grammatica analytica e explicativa da Lingua Portugueza]]></source>
<year>1884</year>
<edition>5</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Livraria Nicolau-Alves]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pardal]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. M. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Resposta do Professor Candido Matheus de Faria Pardal]]></article-title>
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Relatório do anno de 1872 apresentado á Assembleia Geral na 2ª sessão da 15ª legislatura]]></source>
<year>1873</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typografia Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Razzini]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. P. G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O espelho da nação. A Antologia Nacional e o ensino de português e de literatura (1838-1971)]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Campinas, Campinas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Schueler]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. F. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Forma e culturas escolares na cidade do Rio de Janeiro: representações, experiências e profissionalização docente em escolas públicas primárias (1854-1889)]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal Fluminense, Niterói]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sirinelli]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.-F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Os intelectuais]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Rémond]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Por uma história política]]></source>
<year>1986</year>
<page-range>231-70</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, RJ ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFRJ/FGV]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tambara]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. A. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Trajetórias e natureza do livro didático nas escolas de ensino primário no século 19 no Brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[História da Educação]]></source>
<year>2012</year>
<volume>6</volume>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>25-52</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Teixeira]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O grande mestre da escola: os livros de leitura para a escola primária da capital do Império Brasileiro]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidade do Estado do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Teixeira]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Schueler]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Livros para a escola primária carioca no século XIX: produção, circulação e adoção de textos escolares de professores]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year>2012</year>
<volume>9</volume>
<numero>2 [20]</numero>
<issue>2 [20]</issue>
<page-range>137-64</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vieira]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. P. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Peixoto]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. R. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Khoury]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y. M. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A pesquisa em história]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo, SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ática]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
