<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2236-3459</journal-id>
<journal-title><![CDATA[História da Educação]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Hist. Educ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2236-3459</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Associação Sul-Rio-Grandense de Pesquisadores em História da Educação]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2236-34592015000200223</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.1590/2236-3459/53403</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Escola polit&#233;cnica de S&#227;o Paulo: produ&#231;&#227;o da mem&#243;ria e da identidade social dos engenheiros paulistas]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[São Paulo polytechnic school: the production of memory and social identity of São Paulo engineers]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Escuela politécnica de Sao Paulo: producción de memoria e identidad social de los ingenieros paulistas]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[Ecole polytechnique de Sao Paulo : production de la memoire et de l'identite sociale des ingenieurs paulistes]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jr]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bruno Bontempi]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[São Paulo SP]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2015</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2015</year>
</pub-date>
<volume>19</volume>
<numero>46</numero>
<fpage>223</fpage>
<lpage>242</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2236-34592015000200223&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2236-34592015000200223&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2236-34592015000200223&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Neste artigo interpretam-se discursos de engenheiros e formandos, proferidos em sess&#245;es solenes da Escola Polit&#233;cnica de S&#227;o Paulo entre 1899 e 1910. As fontes s&#227;o analisadas &#224; luz do desenvolvimento hist&#243;rico da institui&#231;&#227;o, das refer&#234;ncias organizacionais e simb&#243;licas que toma das cong&#234;neres europeias e das rela&#231;&#245;es dos engenheiros com a sociedade. A an&#225;lise do imagin&#225;rio social desse agrupamento evidencia que as institui&#231;&#245;es de ensino superior s&#227;o espa&#231;os de forma&#231;&#227;o e sociabilidade que instituem mem&#243;rias, identidades e representa&#231;&#245;es sociais que, internamente cultivadas e repetidas em suas cerim&#244;nias de cola&#231;&#227;o de grau, mant&#234;m elucidativas correspond&#234;ncias com a condi&#231;&#227;o social objetiva e as aspira&#231;&#245;es pol&#237;ticas da categoria profissional que se incumbem de formar.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[In this article, speeches by engineers and graduates, delivered in formal ceremonies at the Polytechnic School of S&#227;o Paulo between 1899 and 1910, are interpreted. The sources are analyzed in light of the historical development of the institution, the organizational and symbolic references that arise from similar European references, and the relations of engineers to society. The analysis of the social imaginary of this group shows that higher education institutions are places for training and sociability which establish memories, identities and social representations that, when internally fostered and later repeated at their graduation ceremonies, enlighten the objective social condition and the political aspirations of the profession that they intend to form.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[En este art&#237;culo se interpretan discursos de los ingenieros y estudiantes que han sido pronunciados durante las sesiones formales de la Escuela Polit&#233;cnica de S&#227;o Paulo entre 1899 y 1910. Las fuentes se analizan a la luz de la evoluci&#243;n hist&#243;rica de instituci&#243;n, organizaci&#243;n y referencias simb&#243;licas que toma de sus hom&#243;logos europeos y la relaci&#243;n entre los profesionales de la ingenier&#237;a y la sociedad. El an&#225;lisis del imaginario social de este grupo demuestra que las instituciones de educaci&#243;n superior se caracterizan como espacios de formaci&#243;n y sociabilidad que establecen identidades y representaciones sociales; este &#250;ltimo, que cultivados durante las ceremonias de graduaci&#243;n, mantienen importante correspondencia con la condici&#243;n social y las aspiraciones pol&#237;ticas de la categor&#237;a profesional que buscan establecer.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Dans cet article, sont interpr&#233;t&#233;s les discours des ing&#233;nieurs et des &#233;l&#232;ves dipl&#244;m&#233;s qui ont &#233;t&#233; prof&#233;r&#233;s lors des s&#233;ances formelles de l'Ecole Polytechnique de S&#227;o Paulo entre 1899 et 1910. Les sources sont analys&#233;es &#224; la lumi&#232;re du d&#233;veloppement historique de l'institution, des r&#233;f&#233;rences organisationnelles et symboliques que cette derni&#232;re prend de ses cong&#233;n&#232;res europ&#233;ennes et des rapports entre les professionnels d'ing&#233;nierie et la soci&#233;t&#233;. L'analyse de l'imaginaire social de ce rassemblement r&#233;v&#232;le que les institutions d'enseignement sup&#233;rieur se caract&#233;risent pour &#234;tre des espaces de formation et de sociabilit&#233; instituant les m&#233;moires, les identit&#233;s et les repr&#233;sentations sociales; ces derni&#232;res, qui &#233;tant internement cultiv&#233;es et reprises lors des c&#233;r&#233;...]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Escola Politécnica de São Paulo]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[memória]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[história do ensino superior]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Polytechnic School of São Paulo]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[memory]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[history of higher education]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Escuela Politécnica de São Paulo]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[memoria]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[historia de la educación superior]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[École Polytechnique de São Paulo]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[mémoire]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[histoire de l'enseignement supérieur]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ADORNO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sérgio.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Aprendizes do poder</em>: o bacharelismo liberal na pol&#237;tica brasileira]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz &amp; Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[ALMANACH, LITTERÁRIO DE SÃO PAULO para o anno de 1883]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia da Provincia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALVES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Isidoro D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Modelo politécnico, produção de saberes e formação do campo científico no Brasil]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[HAMBURGUER]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A ciência nas relações Brasil-França (1850-1950)]]></source>
<year></year>
<page-range>65-75</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edusp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AZEVEDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando de.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[A missão da universidade]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[AZEVEDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A educação e seus problemas]]></source>
<year></year>
<volume>I</volume>
<page-range>53-71</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Melhoramentos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AZEVEDO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A educação na encruzilhada]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Melhoramentos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BACZKO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bronislaw.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Imaginação social]]></article-title>
<source><![CDATA[Enciclopedia Einaudi]]></source>
<year></year>
<volume>5</volume>
<page-range>296-332</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARROS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roque]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Spencer]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A ilustração brasileira e a ideia de universidade]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade de São Paulo/Faculdade de Filosofia Ciências e Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>BRASIL</collab>
<collab>BRASIL</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Projeto de regulamento ou estatutos para o Curso Jurídico creado pelo Decreto de 9 de janeiro de 1825, organizado pelo Conselheiro de Estado Visconde da Cachoeira, e mandado observar provisoriamente nos cursos jurídicos de S. Paulo e Olinda pelo art. 10 desta lei. [1827]]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os juristas na formação do estado-nação brasileiro]]></source>
<year></year>
<volume>I</volume>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Quartier Latin]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOBBIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Norberto.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Os intelectuais e o poder</em>: d&#250;vidas e op&#231;&#245;es dos homens de cultura na sociedade contempor&#226;nea]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Unesp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOSI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[O positivismo no Brasil: uma ideologia de longa duração]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[PERRONE-MOISÉS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leyla.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Do positivismo &#224; desconstru&#231;&#227;o</em>: id&#233;ias francesas na Am&#233;rica]]></source>
<year></year>
<page-range>17-47</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edusp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CALLOT]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jean-Pierre]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CAMUS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michel]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ESAMBERT]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bernard]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BOUTTES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jacques.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Histoire et prospective de l'École Polytechnique]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris-Limoges ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Lavauzelle]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASTRO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Celso.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Os militares e a Rep&#250;blica</em>: um estudo sobre cultura e a&#231;&#227;o pol&#237;tica]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Jorge Zahar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Murilo de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>A Escola de Minas de Ouro Preto</em>o peso da gl&#243;ria]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo: Editora Nacional/Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Finep]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Murilo de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>A constru&#231;&#227;o da ordem</em>a elite pol&#237;tica imperial]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNB]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CERASOLI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Josianne F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>A grande cruzada</em>: os engenheiros e as engenharias de poder na Primeira Rep&#250;blica]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UnicampPrograma de Pós-Graduação em História, Universidade Estadual de Campinas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHAGAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Valnir.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Educa&#231;&#227;o brasileira</em>: o ensino de 1&#186; e 2&#186; graus Antes, agora e depois?]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Saraiva]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARLE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Christophe.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[La mémoire des lieux]]></article-title>
<source><![CDATA[Sociétés Contemporaines]]></source>
<year></year>
<volume>28</volume>
<page-range>103-10</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARLE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Christophe]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Micro-histoire social et macro-histoire sociale: quelques réflexions sur les effets des changements de méthode depuis quinze ans en histoire sociale]]></article-title>
<source><![CDATA[Histoire sociale, histoire globale?]]></source>
<year></year>
<page-range>45-53</page-range><publisher-name><![CDATA[Fondation de la Maison des Sciences de l'Homme]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARLE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Christophe]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[VERGER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jacques.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Histoire des universités XIIe-XXIe siècle]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PUF]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A história cultural entre práticas e representações]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Difel]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[COELHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edmundo C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>As profiss&#245;es imperiais</em>medicina engenharia e advocacia no Rio de Janeiro (1822-1930)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro/São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Record]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[COSTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[João C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Contribuição à história da ideias no Brasil]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[José Olympio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CUNHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luiz A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Ensino superior e universidade no Brasil]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[LOPES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eliana M. T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[500 anos de educação no Brasil]]></source>
<year></year>
<page-range>151-204</page-range><publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DEAN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Warren.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>A industrializa&#231;&#227;o de S&#227;o Paulo</em>(1880-1945)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Difel]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ÉCOLE, POLYTECHNIQUE</collab>
<collab>ÉCOLE, POLYTECHNIQUE</collab>
<source><![CDATA[<em>Annuaire de l'&#201;cole Polytechnique pour l'an 1895</em>Avec des notices scientifiques, historiques et statistiques et le m&#233;morial de l'&#201;cole]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Charles-Lavauzelle]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ÉCOLE, POLYTECHNIQUE</collab>
<collab>ÉCOLE, POLYTECHNIQUE</collab>
<source><![CDATA[Notice d'information]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Le Bicentennaire 1794-1994. Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[École Polytechnique]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulopara o anno de 1900]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia do Diário Oficial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulopara o anno de 1901]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Brazil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulopara o anno de 1902]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Brazil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulopara o anno de 1903]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia do Diário Oficial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1905]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia do Diário Oficial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1906]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia do Diário Oficial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1907]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Brazil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1908]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Brazil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1909]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Brazil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1910]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Brazil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1911]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia do Diário Oficial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA, POLYTECHNICA DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Annuario da Escola Polytechnica de São Paulo para o anno de 1912]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia do Diário Oficial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>ESCOLA POLITÉCNICA DA UNIVERSIDADE DE SÃO PAULO</collab>
<collab>ESCOLA POLITÉCNICA DA UNIVERSIDADE DE SÃO PAULO</collab>
<source><![CDATA[Minerva]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FICHER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sylvia.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Os arquitetos da Poli</em>: ensino e profiss&#227;o em S&#227;o Paulo]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fapesp: Edusp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HEINZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Flávio M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Positivistas e republicanos: os professores da Escola de Engenharia de Porto Alegre entre a atividade política e a administração pública (1896-1930)]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História]]></source>
<year></year>
<volume>29</volume>
<numero>58</numero>
<issue>58</issue>
<page-range>263-89</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>INSTITUTO DE ENGENHARIA</collab>
<collab>INSTITUTO DE ENGENHARIA</collab>
<source><![CDATA[História]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KAWAMURA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lili Katsuko]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Engenheiro</em>trabalho e ideologia]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ática]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KULESZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Wojciech A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[O processo de equiparação ao Ginásio Nacional na Primeira República: o caso do Colégio Diocesano da Paraíba]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de História da Educação]]></source>
<year></year>
<volume>11</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>81-102</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KROPF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Simone P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[O saber para prever, a fim de prover: a engenharia de um Brasil moderno]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[HERSCHMANN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Micael M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PEREIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos A M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>A inven&#231;&#227;o do Brasil moderno</em>medicina educa&#231;&#227;o e engenharia nos anos 20-30]]></source>
<year></year>
<page-range>202-23</page-range><publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Rocco]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B46">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MALUF]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<collab>ASSOCIAÇÃO DOS ANTIGOS ALUNOS DA ESCOLA POLITÉCNICA</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Engenheiro sempre]]></article-title>
<collab>ASSOCIAÇÃO DOS ANTIGOS ALUNOS DA ESCOLA POLITÉCNICA</collab>
<source><![CDATA[Os engenheiros politécnicos e sua escola]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fundação Vanzolini]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B47">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MICELI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sérgio.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Intelectuais e classe dirigente no Brasil (1920-45)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Difel]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B48">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MONARCHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Escola Normal da Pra&#231;a</em>: o lado noturno das luzes]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Unicamp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B49">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MOTOYAMA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Shozo]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NAGAMINE]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marilda.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Escola Politécnica, 110 anos construindo o futuro]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edusp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B50">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NADAI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elza]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Ideologia do progresso e ensino superior</em>(S&#227;o Paulo 1891-1934)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[USPUniversidade de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B51">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NADAI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elza.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ideologia do progresso e ensino superior (São Paulo 1891-1934)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Loyola]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B52">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NORA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pierre]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Les lieux de m&#233;moire</em>. t.1 la R&#233;publique]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gallimard]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B53">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NORA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pierre]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Les lieux de m&#233;moire</em>. t.2 la Nation]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gallimard]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B54">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NORA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pierre]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Les lieux de m&#233;moire</em>. t.3. les France]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gallimard]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B55">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MAYER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Arno J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>A for&#231;a da tradi&#231;&#227;o</em>a persist&#234;ncia do Antigo Regime]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cia. das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B56">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PERISSINOTTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Renato M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estado e capital cafeeiro em São Paulo (1889-1930)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Anablume/Fapesp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B57">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PIQUEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[José R Castilho]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Fazendo história]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Riemma]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B58">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PRADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Ligia C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>A democracia ilustrada</em>o Partido Democr&#225;tico Brasileiro de S&#227;o Paulo (1926-1934)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ática]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B59">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RINGER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fritz K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>O decl&#237;nio dos mandarins alem&#227;es</em>a comunidade acad&#234;mica alem&#227; 1890-1933]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edusp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B60">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SAMARA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eni de M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Diretores da Escola Polit&#233;cnica da Universidade de S&#227;o Paulo</em>vidas dedicadas a uma institui&#231;&#227;o]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edusp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B61">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria C L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Escola Polit&#233;cnica</em>(1894-1984)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fundação para o Desenvolvimento da Engenharia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B62">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>SÃO PAULO (ESTADO)</collab>
<collab>SÃO PAULO (ESTADO)</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[<em>Lei n. 26, </em>de 11 de maio de 1892]]></article-title>
<source><![CDATA[Diario Official]]></source>
<year></year>
<page-range>2.887-2.887</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B63">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>SÃO PAULO (ESTADO)</collab>
<collab>SÃO PAULO (ESTADO)</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[<em>Lei n. 64, </em>de 17 de agosto de 1892]]></article-title>
<source><![CDATA[Diario Official]]></source>
<year></year>
<page-range>3.869-33870</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B64">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>SÃO PAULO (ESTADO)</collab>
<collab>SÃO PAULO (ESTADO)</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[<em>Lei n. 191, </em>de 24 de agosto de 1893]]></article-title>
<source><![CDATA[Diario Official]]></source>
<year></year>
<page-range>7.897-7.910</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B65">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SEVCENKO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nicolau.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<em>Literatura como miss&#227;o</em>: tens&#245;es sociais e cria&#231;&#227;o cultural na Primeira Rep&#250;blica]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cia. das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B66">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antônio F de Paula.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Esboço rapido de algumas de nossas industrias comparadas às dos Estados-Unidos]]></article-title>
<source><![CDATA[ALMANACH LITTERARIO DE SÃO PAULO para o anno de 1876]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Oficial]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
