<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2237-9460</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Exitus]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Exitus]]></abbrev-journal-title>
<issn>2237-9460</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Oeste do Pará]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2237-94602019000400376</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.24065/2237-9460.2019v9n4id1019</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A ESTRUTURA DOS COMPOSTOS ORGÂNICOS EM LIVROS DIDÁTICOS DE NÍVEL SUPERIOR: análise sob a perspectiva de Bachelard]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[THE ORGANIC COMPOUNDS STRUCTURE IN HIGHER EDUCATION TEXTSBOOKS: analysis under bachelard´s perspective]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[LA ESTRUCTURA DE LOS COMPUESTOS ORGÁNICOS EN LIBROS DIDÁCTICOS DE NIVEL SUPERIOR: análisis en la perspectiva de bachelard]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cedran]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jaime da Costa]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santin Filho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ourides]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Tecnológica Federal do Paraná  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade Estadual de Maringá  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<volume>9</volume>
<numero>4</numero>
<fpage>376</fpage>
<lpage>405</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2237-94602019000400376&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2237-94602019000400376&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2237-94602019000400376&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO O presente trabalho tem por objetivo analisar a sequência apresentada por alguns livros didáticos de química orgânica, ao abordar as estruturas carbônicas e seu arranjo espacial, e discuti-las sob a ótica da epistemologia de Gaston Bachelard. Os livros foram escolhidos por serem adotados nas disciplinas introdutórias de Química Orgânica em algumas das principais universidades brasileiras. Os resultados mostram que todos os livros se iniciam com a mesma abordagem o tema de estrutura e propriedades dos compostos orgânicos, partindo das características eletrônicas do átomo de carbono e das possibilidades de sua hibridação, para depois apresentarem conceitos mais simples, obtidos a partir de dados experimentais. Tal abordagem caracteriza uma inversão do ponto de vista histórico e também do ponto de vista epistemológico, tomando como referencial a sequência de escolas filosóficas propostas por Bachelard.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT This study aimed to investigate the sequence presented by some organic chemistry textbooks when addressing the carbonic structures and their spatial arrangement. The books were selected for being adopted in introductory courses in Organic Chemistry in major Brazilian universities. The results show that all textbooks begin similarly with regard to structure and properties of organic compounds, starting from the electronic characteristics of the carbon atom and the possibilities for its hybridization, and then present the simplest concepts obtained starting from experimental data. Such an approach features a reversal of the historical point of view and also from an epistemological point of view, taking as a reference the sequence of philosophical schools proposed by Bachelard.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN El presente trabajo tiene por objetivo analizar la secuencia presentada por algunos libros didácticos de química orgánica, al abordar las estructuras carbónicas y su arreglo espacial, y discutirlas en la óptica de la epistemología de Gastón Bachelard. Los libros fueron elegidos por ser adoptados en las disciplinas introductorias de Química Orgánica en algunas de las principales universidades brasileñas. Los resultados muestran que todos los libros se inician con el mismo enfoque el tema de estructura y propiedades de los compuestos orgánicos, partiendo de las características electrónicas del átomo de carbono y de las posibilidades de su hibridación, para después presentar conceptos más simples, obtenidos a partir de datos experimentales. Tal enfoque caracteriza una inversión desde el punto de vista histórico y también desde el punto de vista epistemológico, tomando como referencial la secuencia de escuelas filosóficas propuestas por Bachelard.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Química Orgânica]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Análise de Livros Didáticos]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Bachelard]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Organic Chemistry]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Textbook Analysis]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Bachelard]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Química Orgánica]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Análisis de Libros Didácticos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Bachelard]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALLINGER]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CAVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[JONGH]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[JOHNSON]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LEBEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[STEVENS]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Química Orgânica]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[LTC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANDERSON]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BODNER]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[What can we do about &#8216;Parker&#8217;? A case study of a good student who didn't &#8216;get&#8217; organic chemistry]]></article-title>
<source><![CDATA[Chemistry Education Research and Practice]]></source>
<year>2008</year>
<volume>9</volume>
<page-range>93-101</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ANDRADE]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ARAÚJO-JORGE]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Perfil epistemológico do conceito sistema imune humano: delineamento e contribuições para o ensino de Imunologia]]></article-title>
<source><![CDATA[Latin American Journal of Science Education]]></source>
<year>2017</year>
<volume>4</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-10</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BACHELARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Materialismo Racional]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições 70]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BACHELARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Filosofia do Não]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Presença]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BACHELARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Formação do Espírito Científico]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editoria Contraponto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BACHELARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Epistemologia]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições 70]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BARKE]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ENGIDA]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Structural Chemistry and Spatial Ability in Different Cultures]]></article-title>
<source><![CDATA[Chemistry Education: Research and Practice in Europe]]></source>
<year>2001</year>
<volume>2</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>227-39</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BELINASO]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[EICHLER]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SALGADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. D. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Del PINO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Concepções de Estudantes Universitários Sobre os Conceitos Fundamentais de Química Orgânica]]></source>
<year>2013</year>
<conf-name><![CDATA[ ENCONTRO NACIONAL DE PESQUISA EM EDUCAÇÃO EM CIÊNCIAS, VII]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BRUICE]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. Y]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Química Orgânica]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pearson]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BUSCATTI JUNIOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O perfil epistemológico do conceito de espaço em alunos do curso de licenciatura em Física]]></source>
<year>2014</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CAMEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Relevância das Teorias da Química Orgânica na Aceitação do Conceito de Molécula e de uma Realidade Atômica]]></source>
<year>2010</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CAMPANÁRIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Que puede hacer um professor como tu a un alumno como tuyo com um libro de texto como este? Una relación de actividades poco convencionales]]></article-title>
<source><![CDATA[Enseñanza de las Ciencias]]></source>
<year>2001</year>
<volume>19</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>351-64</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CEDRAN]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O conceito de estrutura dos compostos orgânicos: uma análise à luz da Epistemologia de Gaston Bachelard]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERNANDES]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PORTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[, Investigando a presença da história da ciência em livros didáticos de Química Geral para o ensino superior]]></article-title>
<source><![CDATA[Química Nova]]></source>
<year>2012</year>
<volume>35</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>420-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KEKULÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Lehrbuch der Organischen Chemie]]></source>
<year>1861</year>
<publisher-loc><![CDATA[Erlangen ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[verlag von Ferdinad Enke]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MORRISON]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.T.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BOYD]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. N]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Química Orgânica]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fundação Calouste Gulbenkian]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MORTIMER]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Para Além das Fronteiras da Química: Relações Entre Filosofia, Psicologia e Enisno de Química]]></article-title>
<source><![CDATA[Química Nova]]></source>
<year>1997</year>
<volume>20</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>200-7</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MULLINS]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Six Pillars of Organic Chemistry]]></article-title>
<source><![CDATA[Journal of Chemical Education]]></source>
<year>2008</year>
<volume>85</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>83-7</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NASCIMENTO]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BUENO FILHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elementos Estruturadores da Química Orgânica Implícitos na Argumentação de Professores e Alunos de Graduação]]></source>
<year>2013</year>
<conf-name><![CDATA[ CONGRESO INTERNACIONAL SOBRE INVESTIGACIÓN EN DIDÁCTICA DE LAS CIENCIAS, IX]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[O´DWYER]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Identifications of Difficulties in Teaching and Learning of Introductory Organic Chemistry in Ireland and the Development of a Second-Level Intervention Program]]></source>
<year>2012</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PASTEUR]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[The Asymmetry of Naturally Occurring Organic Compounds]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[RICHARDSON]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Foundations of Stereo Chemistry]]></source>
<year>1901</year>
<page-range>3-17</page-range><publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[American Book Company]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOLOMOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FRYHLE]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Química Orgânica]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[LTC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tempo, Ciência, História e Educação: Um diálogo entre a Cultura e o Perfil Epistemológico]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo/SP ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade de São Paulo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ZANETIC]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SANTOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Conceito de Espaço no Ensino de Física: Construindo Categorias de Análise à luz da Epistemologia de Bachelard]]></source>
<year>2009</year>
<conf-name><![CDATA[ ENCONTRO NACIONAL DE PESQUISA EM EDUCAÇÃO EM CIÊNCIA, VIII]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Campinas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOUZA FILHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O Erro em Sala de Aula: Subsídios para o Ensino do Eletromagnetismo]]></source>
<year>2009</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VAN´T HOFF]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Sur Les Formules de Structure dans L´espace]]></article-title>
<source><![CDATA[Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles]]></source>
<year>1874</year>
<volume>9</volume>
<page-range>445-54</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
