<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2238-121X</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Comunicações]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Comunic.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2238-121X</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Metodista de Piracicaba]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2238-121X2017000300191</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.15600/2238-121X/comunicacoes.v24n3p191-211</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[PRECEITOS PARA BEM VIVER: UM ESTUDO SOBRE MANUAIS DE CIVILIDADE E ETIQUETA NA DÉCADA DE 1950]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[PRECEPTS TO LIVE WELL: A STUDY ON CIVILITY AND ETIQUETTE MANUALS IN THE 1950S]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[PRECEPTOS PARA UNA BUENA VIDA: UN ESTUDIO SOBRE LOS MANUALES DE CIVILIDAD Y ETIQUETA EN LA DÉCADA DE 1950]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cunha]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Teresa Santos]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Márcia Regina dos]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,UNIVERSIDADE DO ESTADO DE SANTA CANTARINA  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[FLORIANÓPOLIS SC]]></addr-line>
<country>BRASIL</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<volume>24</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>191</fpage>
<lpage>211</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2238-121X2017000300191&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2238-121X2017000300191&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://educa.fcc.org.br/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2238-121X2017000300191&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO O per&#237;odo posterior &#224;s guerras mundiais demandou a reinven&#231;&#227;o das conviv&#234;ncias, do sentimento de perten&#231;a e das formas de distin&#231;&#227;o. O presente artigo discutir&#225; as leituras de forma&#231;&#227;o, mais precisamente, manuais de etiqueta e boas maneiras produzidos para contribu&#237;rem no processo de reabilita&#231;&#227;o dos modos entendidos como civilizados, no sentido de compreender as concep&#231;&#245;es do que &#233; civilizado em cada tempo, as formas mobilizadas para internalizar os h&#225;bitos, os tipos de conte&#250;dos divulgados e quais eram os ensinamentos propostos na literatura sobre boas maneiras. Como corpo documental, foram selecionados dois manuais de boas maneiras produzidos na d&#233;cada de 1950, editados e comercializados no Brasil, intitulados Aprenda boas maneiras, da autora Dora Maria (1958) e Boas maneiras, da autora Carmen D&#8217;&#193;vila (1958). A an&#225;lise dos documentos sinalizou que a forma&#231;&#227;o proposta nos dois manuais se constr&#243;i a partir de lugares diferentes que convergem para uma mesma organiza&#231;&#227;o. As considera&#231;&#245;es elaboradas a partir das discuss&#245;es de Norbert Elias sobre o tema, a abordagem de alguns conte&#250;dos e a an&#225;lise da materialidade permitiram evidenciar a continuidade dessa demanda por forma&#231;&#227;o e o potencial de alcance das prescri&#231;&#245;es.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT The post-World Wars period has demanded the reinvention of the coexistences, of the feeling of belonging and of the ways of distinction. The following article will discuss the readings for education, more precisely, the etiquette manuals and good manners produced to contribute in the process of rehabilitation of the behavior that was seen as civilized, intending to comprehend the conceptions of what is civilized in each period of time, the ways used to internalize habits, the kinds of contents publicized and what were the teachings proposed in the literature about good manners. The manuals of good manners produced during the 1950s, edited and sold in Brazil, titled Aprenda boas maneiras, from author Dora Maria (1958), and Boas maneiras, of the author Carmen D&#8217;&#193;vila (1958), were chosen as documents to be examined. The analysis of the documents signalized that the formation proposed in the two manuals is built from different perspectives, that converge to the same organization. The thoughts elaborated from the discussion with Norbert Elias about this issue, the approach given to some contents and the analysis of the materiality allowed to indicate the continuity of this demand for formation and the reaching potential of the prescriptions.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN El per&#237;odo despu&#233;s de las guerras mundiales ha creado condiciones para la reinvenci&#243;n de las coexistencias, el sentimiento de pertenencia y las formas de distinci&#243;n. Este art&#237;culo tiene la intenci&#243;n de discutir las lecturas de formaci&#243;n, m&#225;s precisamente, los manuales de civilidade y etiqueta y las buenas maneras producidas para contribuir al proceso de rehabilitaci&#243;n de los modos entendidos como civilizados, con el fin de comprender las concepciones de lo civilizado en cada momento, las formas movilizadas para internalizar los h&#225;bitos, los tipos de contenidos divulgados y cu&#225;les fueron las ense&#241;anzas propuestas en la literatura sobre buenas maneras. Como &#243;rgano documental se seleccionaron dos manuales de buenos modales producidos en la d&#233;cada de 1950, editados y comercializados en Brasil, titulados, Aprenda boas maneiras, por el autor Dora Maria (1958) y Boas maneiras, por el autor Carmen de &#193;vila (1958). El an&#225;lisis de los documentos se&#241;al&#243; que la formaci&#243;n propuesta en los dos manuales se construye desde diferentes lugares que convergen a la misma organizaci&#243;n. Las consideraciones elaboradas a partir de la discusi&#243;n con las propuestas de Norbert Elias sobre el tema, el enfoque de algunos contenidos y el an&#225;lisis de la materialidad permitieron destacar la continuidad de esta demanda de formaci&#243;n y el potencial del alcance de las prescripciones.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[MANUAIS DE CIVILIDADE]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[ETIQUETA]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[NORBERT ELIAS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[CIVILITY MANUALS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ETIQUETTE]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[NORBERT ELIAS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[MANUALES DE CIVILIDAD]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ETIQUETA]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[NORBERT ELIAS]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BASSANEZI]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<strong>virando as p&#225;ginas, revendo as mulheres:</strong> revistas femininas e rela&#231;&#245;es homem <em>mulher</em>]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Contexto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOURDIEU]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<strong>a distin&#231;&#227;o:</strong> cr&#237;tica social do julgamento]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São PauloPorto Alegre, RS ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EduspZouk]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Guia de boas maneiras]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia Editora Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHARTIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<strong>a Hist&#243;ria cultural:</strong> entre pr&#225;ticas e representa&#231;&#245;es]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[LisboaRio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[DifelBertrand]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CUNHA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. T. S. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[História, Educação e Civilidades: a correspondência como um saber escolar na Escola Normal entre as décadas de 1930 e 1960]]></article-title>
<source><![CDATA[educação]]></source>
<year></year>
<volume>30</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>121-38</page-range><publisher-loc><![CDATA[Santa Maria/RS ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[D&#8217;ÁVILA]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[boas maneiras]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ELIAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[o Processo civilizador]]></article-title>
<source><![CDATA[Volume 2: Formação do Estado e Civilização]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Jorge Zahar Editor]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ELIAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[sobre o tempo]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ELIAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[o processo civilizacional. investigações sociogenéticas e psicogenéticas]]></source>
<year></year>
<volume>1º</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Publicações Dom Quixote]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GUEREÑA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[el alfabeto de las buenas maneras]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fundación Germán Sánchez Ruiperez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HALLEWEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[o livro no brasil]]></article-title>
<source><![CDATA[Sua história]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EDUSP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[KOSELLECK]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[estratos do tempo]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Hediger]]></surname>
<given-names><![CDATA[Markus]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estudos sobre a história]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Contraponto-PUC/Rio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MARIA]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[aprenda as boas maneiras]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tecnoprint]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PILLA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. C. B. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<strong>a arte de receber:</strong> distin&#231;&#227;o e poder &#224; boa mesa]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Curitiba ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Memória]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SARAT]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Relações entre gerações e processos &#8220;civilizadores&#8221;]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[GOETTERT]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SARAT]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<strong>tempos e espa&#231;os civilizadores:</strong> di&#225;logos com Norbert Elias]]></source>
<year></year>
<page-range>103-19</page-range><publisher-loc><![CDATA[Dourados, MS ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da UFGD]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SCHWARCZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[código do bom-tom]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WOUTERS]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. A. P. M. C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[<strong>informalization:</strong> Manners and Emotions since 1890]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[London ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Sage]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
